پرش به مطلب اصلی

مقایسهٔ توزیع‌های لینوکس برای رایانه‌های رومیزی و لپ‌تاپ‌ها

انتخاب یک سیستم‌عامل لینوکس می‌تواند دشوار باشد و شاید Anatase گزینهٔ مناسبی برای شما نباشد. در این بخش محبوب‌ترین گزینه‌ها برای کاربران رایانه‌های رومیزی را معرفی می‌کنیم و توضیح می‌دهیم چرا باید هرکدام را از دید تازه‌واردان به لینوکس، توسعه‌دهندگان و گیمرها در نظر بگیرید.

برای تجربه‌ای شبیه SteamOS روی کنسول دستی یا تلویزیون، مقایسهٔ گزینه‌های جایگزین برای کنسول دستی و HTPC را ببینید.

مروری سریع بر توزیع‌های لینوکس​

تغییرناپذیر یا تغییرپذیر​

در دو سال گذشته، توزیع‌های تغییرناپذیر محبوب شده‌اند. دلیلش این است که وعده می‌دهند تمام نگه‌داری را از دوش شما بردارند و رایانه‌تان را به دستگاهی آمادهٔ استفاده تبدیل کنند. برای این کار، امکان دست‌کاری رایانه، اعمال اصلاحیه‌ها یا نصب درایورها را حذف می‌کنند. علاوه بر این، نصب برخی برنامه‌ها می‌تواند دشوارتر باشد. نکتهٔ مهم این است که ساختنشان بسیار آسان است، اما درست از آب درآوردنشان بسیار دشوار. می‌توانید یکی از آن‌ها را در یک بعدازظهر بسازید. بااین‌حال، تمام کارهای نگه‌داری و اصلاحاتی که هر کاربر روی رایانه‌اش انجام می‌دهد، حالا باید به‌دست نگه‌دارندهٔ آن انجام شود.

یک سیستم‌عامل تغییرناپذیر که درست نگه‌داری شود، آسودگی خاطر می‌آورد. آن را نصب می‌کنید و فراموشش می‌کنید. اما اگر درست نگه‌داری نشود، در نگاه اول عالی به نظر می‌رسد، ولی چند هفته یا چند ماه بعد خراب می‌شود و کلافه‌تان می‌کند. Anatase این چالش را پذیرفته و فقط گذر زمان نشان می‌دهد که موفق می‌شویم یا نه.

اوبونتو، فدورا یا آرچ؟​

این‌ها گزینه‌های اصلی هستند و هرکدام را انتخاب کنید، پایهٔ سیستم شما را تشکیل می‌دهند. وقتی پشتیبانی نرم‌افزاری، پایهٔ LTS قابل‌پیش‌بینی و سخت‌افزار تأییدشدهٔ سازنده اهمیت دارد، اوبونتو را انتخاب کنید. در اوقات فراغت، این موارد اهمیت کمتری دارند؛ بنابراین معمولاً بین مشتق‌های آرچ و فدورا انتخاب می‌کنید، چون تازه‌ترین بسته‌ها و قابلیت‌ها را ارائه می‌کنند و در عوض به نگه‌داری بیشتری نیاز دارند؛ معامله‌ای منصفانه برای رایانهٔ اصلی‌تان. اگر مجموعهٔ بزرگ‌تری از برنامه‌های اختصاصی، درایورها و کدک‌ها را می‌خواهید و در عین حال دسترسی به AUR برای کامل‌کردن مجموعهٔ بسته‌ها برایتان مهم است، آرچ را انتخاب کنید. اگر امنیت بیشتر و منشأ روشن بسته‌ها را ترجیح می‌دهید، فدورا را انتخاب کنید. سرویس ساخت مرکزی و COPR (جایگزین AUR) بسته‌ها را به‌صورت عمومی می‌سازند و از امضای مرکزی استفاده می‌کنند؛ بنابراین احتمال حمله به زنجیرهٔ تأمین بسیار کمتر است. بااین‌حال، باید درایورهای Nvidia و کدک‌های ویدئویی را خودتان از مخزن شخص ثالثی نصب کنید که شاید این استانداردها را رعایت نکند، یا از یکی از مشتق‌های فدورا استفاده کنید.

کاچی‌اواس یا اومارکی؟​

پس از نصب آرچ منصرف شدید. اشکالی ندارد، اما امتیاز گفتن «راستی، من آرچ استفاده می‌کنم» را از دست دادید. اگر آرچ را با یک میزکار متعارف می‌خواهید و می‌خواهید کمی عملکرد بیشتر از رایانه‌تان بگیرید، CachyOS گزینهٔ طبیعی شماست. Omarchy تجربه‌ای تازه و نو ارائه می‌کند که هنوز در حال شکل‌گیری است؛ بنابراین برای یک آزمایش آخرهفته‌ای یا جان‌دادن دوباره به رایانه‌ای قدیمی عالی است. نصب هر دو آسان است؛ Omarchy ساده‌تر است و CachyOS انعطاف‌پذیری بیشتری دارد و اجازه می‌دهد هنگام نصب، راه‌اندازی دوگانه را تنظیم کنید. هیچ‌کدام به‌صورت پیش‌فرض از Secure Boot یا راه‌اندازی دوگانه روی یک درایو پشتیبانی نمی‌کنند و باید آن‌ها را خودتان به‌صورت دستی تنظیم کنید.

Bazzite یا Anatase؟​

Bazzite محبوب‌تر است، برای کاربردهای مختلف مجموعهٔ بزرگی از ایمیج‌ها دارد و برنامه‌های ازپیش‌نصب‌شدهٔ زیادی ارائه می‌کند. Anatase جدیدتر است و در نتیجه بدهی فنی کمتری دارد؛ همچنین به‌صورت یک ایمیج واحد ساخته شده است. Bazzite برای نصب برنامه‌هایی که در Flathub نیستند به Distrobox، Homebrew و podman متکی است و از ایمیج‌های مختلف برای تنظیم سیستم متناسب با کاربرد شما استفاده می‌کند (شبیه SteamOS، توسعه‌دهنده، Nvidia). Anatase، Spaces را به‌عنوان راه اصلی نصب برنامه‌هایی ارائه می‌دهد که با Flathub سازگاری خوبی ندارند؛ این قابلیت دسترسی به اوبونتو، آرچ و فدورا را فراهم می‌کند و در عین حال podman و امکان نصب Homebrew و Distrobox را هم می‌دهد که ازپیش‌نصب‌شده نیستند. Anatase سبک‌تر است؛ نصاب آن ۴٫۷ گیگابایت است، در مقایسه با ۸ تا ۱۰ گیگابایت برای Bazzite.

لینوکس رومیزی در یک نگاه​

جدول زیر مروری بر گزینه‌ها ارائه می‌کند.

سیستممناسب برایمحدودیت اصلی
اوبونتوکار، توسعه و لپ‌تاپ‌های تأییدشدهقدیمی‌تر بودن نسخه‌های میزکار و بسته‌ها در فاصلهٔ بین انتشارهای LTS
فدورامیزکار به‌روز و توسعهٔ لینوکسارتقاهای عمدهٔ مکرر و نیاز به تنظیمات اضافی برای Nvidia و کدک‌ها
آرچیادگیری لینوکس و کنترل کامل سیستمنصب، نگه‌داری و عیب‌یابی بر عهدهٔ خودتان است
Omarchyمیزکار کاشی‌وار متفاوت با تنظیمات پیش‌فرض گزینش‌شدهممکن است مدتی با سرعت زیاد تغییر کند و چیزهایی را خراب کند
CachyOSبازی و بیشینه‌کردن عملکردهمچنان به نگه‌داری و گاهی عیب‌یابی نیاز دارد
Linux Mintاستفادهٔ آشنا از میزکار و رایانه‌های قدیمی‌ترقابلیت‌های کمتر و جدیدتر برای میزکار و بازی
Pop!_OSتجربهٔ COSMIC و استفاده از رایانه‌های System76COSMIC هنوز در حال تکمیل مجموعهٔ قابلیت‌هایش است
Bazziteرایانهٔ رومیزی بازی با درایورها و ابزارهای آمادهبرنامه‌های خارج از Flatpak و ایمیج ممکن است به کار بیشتری نیاز داشته باشند
Anataseبازی و توسعه با نگه‌داری اندکانعطاف‌پذیری کمتر از یک سیستم تغییرپذیر
اوبونتوکار، توسعه و لپ‌تاپ‌های تأییدشده
محدودیت اصلی
قدیمی‌تر بودن نسخه‌های میزکار و بسته‌ها در فاصلهٔ بین انتشارهای LTS
فدورامیزکار به‌روز و توسعهٔ لینوکس
محدودیت اصلی
ارتقاهای عمدهٔ مکرر و نیاز به تنظیمات اضافی برای Nvidia و کدک‌ها
آرچیادگیری لینوکس و کنترل کامل سیستم
محدودیت اصلی
نصب، نگه‌داری و عیب‌یابی بر عهدهٔ خودتان است
Omarchyمیزکار کاشی‌وار متفاوت با تنظیمات پیش‌فرض گزینش‌شده
محدودیت اصلی
ممکن است مدتی با سرعت زیاد تغییر کند و چیزهایی را خراب کند
CachyOSبازی و بیشینه‌کردن عملکرد
محدودیت اصلی
همچنان به نگه‌داری و گاهی عیب‌یابی نیاز دارد
Linux Mintاستفادهٔ آشنا از میزکار و رایانه‌های قدیمی‌تر
محدودیت اصلی
قابلیت‌های کمتر و جدیدتر برای میزکار و بازی
Pop!_OSتجربهٔ COSMIC و استفاده از رایانه‌های System76
محدودیت اصلی
COSMIC هنوز در حال تکمیل مجموعهٔ قابلیت‌هایش است
Bazziteرایانهٔ رومیزی بازی با درایورها و ابزارهای آماده
محدودیت اصلی
برنامه‌های خارج از Flatpak و ایمیج ممکن است به کار بیشتری نیاز داشته باشند
Anataseبازی و توسعه با نگه‌داری اندک
محدودیت اصلی
انعطاف‌پذیری کمتر از یک سیستم تغییرپذیر

پایه‌ها​

همهٔ توزیع‌های لینوکس از یک توزیع مادر منشعب می‌شوند و سه توزیع اصلی عبارت‌اند از اوبونتو، فدورا و آرچ. هر سه برای استفادهٔ روزمره مناسب‌اند و جزئیاتشان برای توزیع‌هایی که بر پایهٔ آن‌ها ساخته شده‌اند نیز صدق می‌کند؛ به همین دلیل ابتدا در اینجا به آن‌ها می‌پردازیم.

اوبونتو​

Ubuntu logo

اوبونتو توزیعی مبتنی بر انتشار است که Canonical نگه‌داری‌اش می‌کند. این توزیع بر پایهٔ دبیان (یک توزیع جامعه‌محور) ساخته شده و هر دو سال یک انتشار «LTS» دارد. شمارهٔ انتشار یک تاریخ است: 26.04 یعنی آوریل ۲۰۲۶ و انتشار LTS سال ۲۰۲۶ است. انتشار بعدی در ۲۰۲۸ خواهد بود. روش کار این است که اوبونتو چند ماه پیش از انتشار، نسخهٔ همهٔ بسته‌ها را ثابت می‌کند و سپس همان نسخه را در تمام عمر آن انتشار، همراه با به‌روزرسانی‌های امنیتی حفظ می‌کند. هر نسخهٔ LTS به‌مدت ۵ سال رایگان و با پرداخت هزینه به‌مدت ۱۵ سال نگه‌داری می‌شود (Ubuntu Pro & Legacy Addon).

برنامهٔ انتشار باعث می‌شود توسعه‌دهندگان نرم‌افزار به‌آسانی نرم‌افزارشان را برای اوبونتو هدف بگیرند و سازندگان سخت‌افزار پشتیبانی از لپ‌تاپ‌هایشان را اضافه کنند. اوبونتو برنامهٔ تأیید لپ‌تاپ دارد و بسیاری از مدل‌های سازمانی از این برنامه می‌گذرند؛ بنابراین ThinkPadها و Dell Latitudeها از پشتیبانی عالی اوبونتو برخوردارند که هم Canonical و هم شرکت‌های سازندهٔ آن‌ها تضمینش می‌کنند.

نسخهٔ رومیزی بر پایهٔ GNOME است، اما نسخه‌های دیگری هم بر پایهٔ KDE (Kubuntu)، Xfce (Xubuntu) و محیط‌های دیگر وجود دارند. بنابراین برای محیط‌های رایج میزکار، گزینه‌های متنوعی دارید.

سامانه‌های اصلی توزیع نرم‌افزار در اوبونتو apt (برای بسته‌ها) و Snap (برای برنامه‌ها) هستند. بسیاری از کاربران به‌دلیل عملکرد و ماهیت بستهٔ Snap از آن خوششان نمی‌آید. فقط Canonical می‌تواند برنامه‌های snap را برای اوبونتو بازتوزیع کند، فروشگاه آن اختصاصی است و به‌طور پیش‌فرض فقط اوبونتو از آن استفاده می‌کند.

برای توسعه‌دهندگان، پژوهشگران و محیط‌های کاری، گزینهٔ بسیار خوبی است. همه‌چیز بدون نیاز به تنظیمات اضافی کار می‌کند و واحدهای فناوری اطلاعات می‌توانند لپ‌تاپ‌های تأییدشده بخرند. برای مثال، این تنها سیستم‌عاملی است که Steam رسماً از آن پشتیبانی می‌کند. منظور نصب Steam به‌صورت بسته است، نه Steam در Snap. همچنین از سیاست‌های مدیریتی و Intune پشتیبانی می‌کند.

اما برای کاربران عادی، علاقه‌مندان و ایستگاه‌های کاری، معایبی هم دارد. پول‌گرفتن برای استفاده از یک سیستم‌عامل با لذت‌بردن از آن فرق دارد. هرچند ارتقا از یک نسخهٔ LTS به نسخهٔ بعدی ممکن است، عملی نیست و خراب‌کردن آن بسیار آسان است. بنابراین وقتی اوبونتو را نصب می‌کنید، تا زمانی که دوباره نصبش نکنید همین را خواهید داشت؛ می‌توانید همین‌طور به‌مدت ۵ سال نگهش دارید و با گذر زمان هیچ بهبودی دریافت نکنید. GNOME سالی دو انتشار دارد و نسخه‌های LTS آن‌ها را دریافت نمی‌کنند.

مزایا​

  • پشتیبانی عالی از سخت‌افزارهای تأییدشده
  • پشتیبانی نرم‌افزاری عالی، به‌ویژه برای نرم‌افزارهای توسعه
  • بسیار پایدار، مگر اینکه بسته‌های شخص ثالث زیادی اضافه کنید
  • درایورهای رسمی و امضاشدهٔ Nvidia
  • Secure Boot و AppArmor
  • به‌روزرسانی‌های امنیتی

معایب​

  • تجربه‌ای که هنگام نصب دریافت می‌کنید تا ۵ سال دقیقاً همان می‌ماند
    • بسته‌ها و نرم‌افزارهای apt ممکن است قدیمی و ازرده‌خارج به نظر برسند
  • درایورها قدیمی می‌شوند و عملکرد بازی افت می‌کند
  • احتمالاً با انتشار LTS بعدی باید دوباره نصب کنید
  • اگر لپ‌تاپ شما چند ماه پس از انتشار LTS (مثلاً در ۲۰۲۶) عرضه شده باشد، ممکن است با مشکل درایور روبه‌رو شوید
  • به‌روزرسانی درایورهای Nvidia دشوار است و ممکن است apt را خراب کند

مناسب برای: کاربران عادی، توسعه‌دهندگان، محیط‌های کاری، مدارس، شهرداری‌ها، سرورها

نامناسب برای: کاربرانی که عملکرد، قابلیت‌های جدید و حریم خصوصی برایشان مهم است

فدورا​

Fedora logo

فدورا توزیع بالادستی Red Hat Enterprise Linux است. Red Hat (یک شرکت بزرگ) پشتیبانی مالی آن را بر عهده دارد و به آن نیازمند است، بنابراین از رده خارج نخواهد شد. مخزن بسته‌های متنوعی دارد و پس از یک تا دو هفته دورهٔ آزمایشی، تازه‌ترین نسخه‌های بسته‌ها را ارائه می‌کند. فدورا سالی دو بار منتشر می‌شود و هر انتشار ۱۳ ماه پشتیبانی می‌شود. در هر انتشار، بیشتر بسته‌ها به‌روزرسانی می‌شوند و فقط کتابخانه‌های اصلی و تغییرات عمده به انتشار بعدی موکول می‌شوند.

فدورا قابلیت‌های سازمانی زیادی مثل SELinux و Secure Boot دارد. زیرساخت آن بسیار امن است؛ بنابراین می‌توانید مطمئن باشید بسته‌هایی که نصب می‌کنید امن‌اند. علاوه بر این، فدورا فقط نرم‌افزارهای واقعاً متن‌باز تحت مجوزهای OSI را شامل می‌شود و اجزای درگیر محدودیت ثبت اختراع را کنار می‌گذارد. در نتیجه، پشتیبانی فدورا از Nvidia و کدک‌ها بسیار محدود است و باید همهٔ آن‌ها را خودتان از مخازن شخص ثالث اضافه کنید. برای برنامه‌های اختصاصی نیز باید از Flathub یا مخزن برنامهٔ دیگری استفاده کنید. برای برنامه‌هایی که فدورا بسته‌بندی نکرده، اما با الزامات مجوزش سازگارند، توسعه‌دهندگان دیگر می‌توانند آن‌ها را در COPR منتشر کنند؛ این سرویس شبیه AUR در آرچ است، اما بسته‌ها را فدورا می‌سازد و امضا می‌کند.

فدورا برنامه‌ای برای تأیید لپ‌تاپ‌ها دارد، اما هیچ تعهدی ایجاد نمی‌کند. بنابراین لپ‌تاپ‌های پشتیبانی‌شده مثل Framework کار می‌کنند، ولی ممکن است مشکلات جزئی پیش بیاید. همچنین هیچ‌کس تضمین نمی‌کند که مشکلی پیش نیاید یا سیستم خراب نشود. SELinux به مراقبت نیاز دارد و این مراقبت بر عهدهٔ شماست. کاربران حرفه‌ای لینوکس می‌توانند سال‌ها بدون مشکل از یک نصب فدورا استفاده کنند. اگر آن را خراب کردید، راهی برای درست‌کردنش پیدا کنید یا از توزیع دیگری استفاده کنید.

فدورا برای بیشتر محیط‌های میزکار نسخه‌های رسمی (به‌نام Editions & Spins) دارد: GNOME (Workstation)، KDE، Xfce، Cinnamon، MATE، i3، Sway، Budgie، COSMIC.

مزایا​

  • تازه‌ترین نسخه‌های لینوکس
  • توزیع منتخب Linus Torvalds (بنیان‌گذار هستهٔ لینوکس)
  • امن‌ترین توزیع لینوکس
  • مخزن بسته‌های متن‌باز بسیار غنی
  • Secure Boot
  • مناسب برای توسعهٔ لینوکس

معایب​

  • بسته‌های بسیار جدیدی که گاهی خراب می‌شوند و نیاز به بازگردانی به نسخهٔ قبلی دارند
  • باید سالی یک یا دو بار به‌روزرسانی عمده انجام دهید
  • امنیت بیش‌ازحد: ممکن است SELinux خراب شود و نصب شما از کار بیفتد
  • نصب بسته‌های شخص ثالث برای درایورها تقریباً اجتناب‌ناپذیر است و ممکن است سیستم را خراب کند
  • پشتیبانی اندک از نرم‌افزارهای شخص ثالث، چون فاصلهٔ شش‌ماههٔ انتشار بیش‌ازحد کوتاه است
    • این مسئله می‌تواند توسعهٔ نرم‌افزار با برخی زنجیره‌ابزارها را دشوار کند (مثلاً ROS، هوش مصنوعی)

مناسب برای: علاقه‌مندان به لینوکس و توسعه‌دهندگان لینوکس

نامناسب برای: کاربران عادی، گیمرهای Nvidia، رایانه‌هایی که به‌ندرت استفاده می‌شوند

آرچ​

Arch Linux logo

آرچ توزیعی جامعه‌محور است (با پشتیبانی اندک شرکت‌ها) و مخزن رسمی بزرگی دارد که مجموعهٔ متنوعی از بسته‌های متن‌باز و اختصاصی را در بر می‌گیرد. علاوه بر این، آرچ مخزن کاربران آرچ (AUR) را دارد که هرکسی می‌تواند در آن دستورالعمل‌هایی برای ساخت بسته‌هایی بارگذاری کند که نمی‌توان آن‌ها را در آرچ گنجاند یا گنجاندنشان عملی نیست.

نصاب آرچ به ساده‌بودن مشهور است و برای نصب سیستم باید دستورها را تایپ کنید یا از اسکریپت archinstall استفاده کنید؛ این اسکریپت برنامه‌ای مبتنی بر ترمینال (TUI) است. به همین دلیل آرچ به اعتباری خاص دست یافته و عبارت «راستی، من آرچ استفاده می‌کنم» با آن گره خورده است.

آرچ پیشروترین توزیع بزرگ از نظر به‌روز بودن است و به‌روزرسانی‌ها را یک هفته یا بیشتر زودتر از فدورا دریافت می‌کند. علاوه بر این، برخلاف فدورا که تمرکزش بر آرمان‌ها و توسعهٔ پیشرو برای Red Hat است، میلیون‌ها نفر آرچ را روی رایانه‌هایشان استفاده می‌کنند؛ بنابراین مشکلات به‌سرعت پیدا و برطرف می‌شوند.

آرچ از فدورا کاربرپسندتر است، از درایورهای Nvidia و سایر درایورها و بسته‌های اختصاصی مثل مرورگر Vivaldi پشتیبانی می‌کند و بسیاری از برنامه‌های شخص ثالث در AUR از آن پشتیبانی می‌کنند؛ گاهی خود توسعه‌دهندگان برنامه و گاهی اعضای جامعه این پشتیبانی را فراهم می‌کنند.

از سال ۲۰۱۶ به بعد، این ترکیب آرچ را بسیار محبوب کرد و باعث شد مشتق‌های زیادی پدید بیایند که به کاربران عادی‌تر امکان می‌دهند از مزایای آن بهره ببرند و در عین حال بخش‌های دشوارش را کنار بگذارند.

بااین‌حال، هوش مصنوعی دارد محدودیت‌های آرچ را از نظر امنیت آشکار می‌کند. AUR به منبعی دائمی برای حمله‌ها و بدافزارها تبدیل شده و هر مشارکت‌کنندهٔ آرچ بسته‌های خودش را می‌سازد و امضا می‌کند (فدورا و اوبونتو از سرویس‌های ساخت استفاده می‌کنند). با افزایش حمله‌ها به زنجیرهٔ تأمین، باید پرسید: آیا آرچ هنوز به‌اندازهٔ کافی امن است؟

مزایا​

  • تازه‌ترین درایورها و بهترین عملکرد
  • مخزن بسته‌های بسیار غنی از برنامه‌های اختصاصی و متن‌باز
  • همراه با AUR، غنی‌ترین مخزن بسته‌ها در میان توزیع‌ها
  • با اینکه «رسماً» پشتیبانی نمی‌شود، بیشتر ابزارهای توسعه با کمی زحمت کار می‌کنند
    • توسعه و بازی روی آرچ عالی‌اند
  • تازه‌ترین و بهترین قابلیت‌ها، از همان روز اول
  • ویکی فوق‌العاده‌ای که مرجع اصلی همهٔ توزیع‌هاست

معایب​

  • نصب دشوار است؛ اما هدف هم همین است، «راستی»
  • ممکن است سیستم را خراب کنید و اگر این اتفاق بیفتد، تقصیر خودتان است. راهنما را بخوانید و خبرنامه را دنبال کنید
  • Secure Boot ممکن نیست، مگر اینکه کلیدهای خودتان را بسازید (پروژه‌ای سرگرم‌کننده)
  • در سال ۲۰۲۶، امنیت بسته‌های آن را ناکافی می‌دانند
    • در سال ۲۰۲۴، Valve برای ساخت یک سرویس ساخت به آرچ بودجه داد که هنوز راه‌اندازی نشده است

مناسب برای: علاقه‌مندانی که می‌خواهند نحوهٔ کار لینوکس را یاد بگیرند (و شاید گیمر یا توسعه‌دهنده باشند)

نامناسب برای: کاربران عادی، کسانی که بلد نیستند از ترمینال استفاده کنند، رایانه‌هایی که به‌ندرت استفاده می‌شوند (و به مراقبت مداوم نیاز دارند)

بازیگران اصلی​

Omarchy (از DHH)​

Omarchy logo

Omarchy توزیعی جنجالی از لینوکس است که David Heinemeier Hansson، سازندهٔ Ruby on Rails، آن را بنیان گذاشت. این پروژه ابتدا مجموعه‌ای از dotfileها (تنظیمات) برای آرچ و نصابی بود که محیط میزکار Hyprland را از پیش پیکربندی می‌کرد؛ محیطی ساختهٔ Vaxry، توسعه‌دهنده‌ای جنجالی دیگر. در اینجا سیاست را کنار می‌گذاریم و از دید فنی به توزیع می‌پردازیم.

در سال ۲۰۲۶، Omarchy یک توزیع واقعی لینوکس است. آینه‌ها، برنامهٔ انتشار و مهندسی انتشار خودش را دارد. DHH بنیاد Omacom را برای Omarchy تأسیس کرد. این بنیاد از خیرین ثروتمند ۲۳ میلیون دلار کمک مالی دریافت کرد (بخش بزرگی از این ۲۳ میلیون دلار اعتبار توکن هوش مصنوعی است، نه پول نقد). Omacom قصد دارد کل این کمک مالی را طی سه سال آینده صرف توسعهٔ Omarchy و تبدیل آن به سیستم‌عاملی مستقل کند. گروهی از توسعه‌دهندگان تمام‌وقت استخدام شده‌اند؛ از جمله یک توسعه‌دهندهٔ هسته، Vaxry برای Hyprland و توسعه‌دهندهٔ Quickshell.

Omarchy مدیر پنجرهٔ کاشی‌وار دارد که از آخرین انتشار 4.5 Quattro به بعد، پنجره‌های قابل‌کشیدن هم دارد تا کاربران تازه‌کار بتوانند راحت‌تر به سیستم‌عامل عادت کنند. انتشار Quattro که در اوت عرضه شد، به‌جای بسته‌های GNOME و ابزارهای Hyprland، اجزای گوناگونی را کنار گذاشت تا محیط میزکار خودش را بسازد؛ در این محیط، Hyprland ترکیب‌گر است و Quickshell زیربنای ابزارهای سیستم‌عامل را فراهم می‌کند. پروژه کاملاً با هوش مصنوعی توسعه داده می‌شود، مشارکت‌های هوش مصنوعی را تشویق می‌کند و با سرعت بسیار زیادی پیش می‌رود. پروژه همچنین خود را ساخته‌شده به‌دست عامل‌ها و برای عامل‌ها معرفی می‌کند؛ عامل‌ها در سیستم‌عامل ادغام شده‌اند و می‌توان از آن‌ها برای عیب‌یابی و سفارشی‌سازی استفاده کرد. اما در عمل، این ادغام عامل‌ها ابتدایی و ناکافی به نظر می‌رسد. در نهایت چیزی نیست جز پیوندی به برنامهٔ ChatGPT، چند فایل Markdown و یک مجموعه‌ابزار شخص ثالث که می‌توانید همه را خودتان نصب کنید.

مزایا​

  • ظاهر و حس‌وحال بسیار متمایز سیستم‌عامل (اومکاسه)
  • پشتیبانی از چندین پلتفرم: x86، لپ‌تاپ‌های Arm با Nvidia و Qualcomm و Macها
    • پایداری ممکن است در هر پلتفرم متفاوت باشد
  • تجربه‌ای جالب
  • پشتیبانی عالی از Macهای اینتل و رو به بهبود برای Macهای ARM

معایب​

  • چیدمان کاشی‌وار برای چند نمایشگر و آرایش‌های پیچیدهٔ پنجره‌ها مناسب نیست
  • به‌دلیل تأخیر آینه‌ها نمی‌توان از AUR استفاده کرد
    • اما Omarchy مخزن غنی‌ای از بسته‌های بازبسته‌بندی‌شدهٔ AUR ارائه می‌کند
  • پروژه هنوز در حال توسعهٔ قابلیت‌های پایه است
    • نسخهٔ 4.5 پشتیبانی از صفحه‌کلید ژاپنی را اضافه می‌کند
  • ادغام هوش مصنوعی در مقایسه با تبلیغات ناکافی به نظر می‌رسد
  • پیوندهایی به برنامه‌هایی دارد که ممکن است اضافی به حساب بیایند
    • 1Password، HEY، ChatGPT، ...
  • بخشی از گفت‌وگوهای آنلاین بر مهاجرت به آرچ با Hyprland تمرکز دارد
    • این موضوع می‌تواند نشانهٔ ناپایداری بلندمدت یا «فراتر رفتن» کاربران از آن باشد

مناسب برای: علاقه‌مندان تازه‌وارد به لینوکس، لپ‌تاپ دوم، Macهای قدیمی، پروژه‌ای برای آخرهفته

نامناسب برای: چند نمایشگر، کاربران عادی، رایانهٔ اصلی کاری شما (فعلاً)

CachyOS​

CachyOS

CachyOS توزیعی مشتق‌شده از آرچ و متمرکز بر عملکرد است. این توزیع بیشتر به‌خاطر مجموعهٔ غنی هسته‌ها، سهولت استفاده، نسخهٔ سفارشی Proton و بهینه‌سازی‌های پیشرو شناخته شده است.

CachyOS به‌صورت مخزنی روی آرچ پیاده‌سازی شده است. کاربران CachyOS بیشتر بسته‌ها را مستقیماً از آرچ دریافت می‌کنند و لایه‌ای از تغییرات، مثل هسته، از CachyOS به آن‌ها اضافه می‌شود. این پروژه مدیر هسته، مدیر بستهٔ گرافیکی و نصاب گرافیکی دارد که می‌تواند بیشتر محیط‌های میزکار موجود در آرچ را نصب کند. علاوه بر این، پروژه چندین بستهٔ AUR را بسته‌بندی می‌کند تا دسترسی به آن‌ها برای کاربرانش آسان‌تر باشد.

بخش آرچ دربارهٔ CachyOS هم صدق می‌کند. تفاوت‌ها این است که نصب آن آسان‌تر و نگه‌داری‌اش تا حدی ساده‌تر است و از طریق Discord یا Reddit پشتیبانی جامعه‌محور ارائه می‌دهد. لایهٔ بسته‌های CachyOS ممکن است با آرچ ناهمگام شود و اگر در زمان نامناسبی به‌روزرسانی کنید، سیستم شاید دیگر راه‌اندازی نشود؛ همان‌طور که اخیراً گزارش شده است.

مزایا​

  • آرچ است
  • برخلاف Omarchy، AUR کار می‌کند (تأخیری در آینه‌ها وجود ندارد)
  • نصب و استفاده از آن از آرچ آسان‌تر است
  • در برخی آزمون‌های سنجش عملکرد، بهتر عمل می‌کند (۱ تا ۵ درصد)
  • برنامه‌های رایجی را که آرچ ارائه نمی‌کند، ازپیش‌بسته‌بندی می‌کند
  • پشتیبانی جامعه‌محور بیشتری ارائه می‌دهد

معایب​

  • آرچ است
  • بهینه‌سازی‌های عملکرد باعث می‌شوند کمی از آرچ ناپایدارتر باشد
  • ناهمگامی بسته‌های آن با آینه‌های آرچ ممکن است باعث خرابی شود
    • برای بهبود این وضعیت تلاش می‌شود

مناسب برای: گیمرها و علاقه‌مندانی که می‌خواهند تک‌تک درصدهای عملکرد را به دست آورند یا تازه‌ترین بهینه‌سازی‌ها را امتحان کنند

نامناسب برای: کاربرانی که می‌خواهند رایانه‌شان بدون نگه‌داری کار کند

Linux Mint​

Linux Mint logo

Linux Mint همان سیستم‌عاملی است که همهٔ ما با آن بزرگ شده‌ایم و دوستش داریم. این سیستم‌عامل اوبونتو است، با این تفاوت که قابلیت‌های تجاری‌سازی اوبونتو مثل Snap و تحلیل داده از آن حذف شده‌اند. این پروژه رویکردی محافظه‌کارانه دارد، از محیط میزکار Cinnamon استفاده می‌کند و تجربه‌ای آشنا برای کاربران ویندوز فراهم می‌کند که استفاده از آن را بسیار آسان می‌سازد. برای فراهم‌کردن تجربه‌ای شبیه «Chromebook» و جان‌دادن دوباره به رایانهٔ قدیمی‌تان عالی است.

متأسفانه به‌دلیل پایهٔ قدیمی و Cinnamon، ترکیب‌گری که تازه در حال افزودن پشتیبانی Wayland است و هنوز X11 را به‌طور پیش‌فرض به کار می‌گیرد، از قابلیت‌های جدید بازی مثل HDR، VRR، تغییر مقیاس جداگانه برای هر نمایشگر، پنل‌های افقی (مثل پنل‌های کنسول‌های دستی) و بسیاری قابلیت‌های دیگر پشتیبانی نمی‌کند.

مزایا​

  • برای جان‌دادن دوباره به لپ‌تاپ‌های قدیمی عالی است
  • برای هر کاربردی که بتوان آن را «Chromebook» دانست عالی است؛ یعنی رایانه‌ای برای مرور اینترنت

معایب​

  • برای دستگاه‌های امروزی مناسب نیست
  • درایورهای قدیمی و ظاهری ازمدافتاده که در ۱۰ سال گذشته تغییر نکرده است
  • عملکرد بازی جای بهترشدن دارد

مناسب برای: عمو، مادربزرگ و پدربزرگ و والدین شما، یا خودتان اگر رایانه‌تان بخش مهمی از زندگی‌تان نیست

نامناسب برای: رایانه‌های امروزی، علاقه‌مندان، توسعه‌دهندگان، گیمرهای حرفه‌ای

Pop!_OS​

Pop!_OS logo

Pop!_OS مشتقی از اوبونتو است که System76 نگه‌داری‌اش می‌کند؛ فروشندهٔ لپ‌تاپ و رایانهٔ رومیزی که تمرکزش بر ایستگاه‌های کاری در آمریکاست. Pop!_OS حدود ۸ سال پیش به‌عنوان جایگزینی آسان برای ویندوز، برای کارهای علمی و بازی، محبوب شد.

Pop!_OS قبلاً قابلیت‌های چیدمان کاشی‌وار را به GNOME اضافه می‌کرد و تجربهٔ کاربری خاصی فراهم می‌آورد که بسیاری از مشتریان System76 دوست داشتند؛ همچنین از Nvidia پشتیبانی می‌کرد. اما پیچیدگی همگام نگه‌داشتن این تغییرات با GNOME و تأخیرهای ناشی از آن در انتشار نسخه‌های مبتنی بر نسخه‌های جدیدتر اوبونتو باعث شد System76 گروهی از مهندسان را به توسعهٔ محیط میزکار جدیدی به نام COSMIC اختصاص دهد؛ محیطی که چندین سال است در حال توسعه است.

COSMIC هنوز به مجموعهٔ قابلیت‌های KDE و GNOME نرسیده و مشکلات پایداری و ازکارافتادن‌های گوناگونی دارد. علاوه بر این، چرخهٔ توسعهٔ آن باعث شد Pop!_OS 24.04 (بر پایهٔ اوبونتو 24.04 که در آوریل ۲۰۲۴ منتشر شد) در دسامبر ۲۰۲۵ عرضه شود؛ زمانی که کاربران چشم‌انتظار اوبونتو ۲۰۲۶ بودند. با نزدیک‌شدن پایان ۲۰۲۶ و نبود نسخهٔ 26.04، دیگر توصیهٔ Pop!_OS به‌عنوان توزیعی جدی دشوار است.

مزایا​

  • سازندهٔ محیط جدید COSMIC با پشتیبانی رسمی
  • استفادهٔ آسان و دارای چیدمان کاشی‌وار امروزی (اختیاری)

معایب​

  • چیدمان کاشی‌وار برای کاربران تازه‌کار گیج‌کننده است
  • کتابخانه‌ها در مقایسه با اوبونتو قدیمی‌اند
  • مشکلات پایداری در COSMIC

مناسب برای: تجربه‌کردن COSMIC و استفاده از رایانه‌های System76

Bazzite (رومیزی)​

Bazzite logo

پروژه‌ای مشتق‌شده از Silverblue (GNOME) و Kinoite (KDE)؛ نسخه‌های اتمی‌ای که فدورا ارائه می‌کند. این نسخه‌ها تغییرناپذیرند و برای به‌روزرسانی از ostree استفاده می‌کنند. تغییرناپذیربودن یعنی هرچند می‌توانید بعضی بسته‌ها را اضافه کنید، انجام این کار و پایدار نگه‌داشتن به‌روزرسانی‌ها بسیار دشوار است. فناوری‌های زیربنایی این نسخه‌های اتمی پایهٔ چندین محصول Red Hat هستند و بسیار پایدارند. بااین‌حال، خود این نسخه‌ها از سوی فدورا چندان مورد توجه قرار نمی‌گیرند و ماهیت تغییرناپذیرشان افزودن کدک‌ها و درایورهای لازم برای استفادهٔ معمول از آن‌ها را بسیار دشوار می‌کند. روش اصلی ارائهٔ برنامه‌ها برای این نسخه‌ها Flatpak است.

Universal Blue برای رفع این مشکل آغاز شد و درایورهایی را اضافه کرد که فدورا خودش اضافه نمی‌کرد. هدف، ساخت رایانه‌ای لینوکسی است که به‌اندازهٔ Chromebook استفاده از آن آسان و در عین حال امروزی باشد. Bazzite به‌عنوان پروژه‌ای در Universal Blue با تمرکز بر بازی شکل گرفت. Bazzite درایورهای Nvidia، Steam، مدیر برنامهٔ Homebrew و افزونه‌های گوناگون بازی را اضافه می‌کند. این توزیع به‌دلیل فراهم‌کردن تجربه‌ای شبیه SteamOS برای کنسول‌های دستی به شهرت رسید. این کار با ساخت ایمیجی ویژه انجام شد که اجزایی از SteamOS را بسته‌بندی می‌کند تا تجربه‌ای مشابه روی فدورا فراهم کند. پروژه با تلاش بسیار برای یکپارچه‌سازی دستگاه‌ها به شهرت رسید، چون نخستین پروژه‌ای بود که روی این دستگاه‌ها اجرا می‌شد.

بااین‌حال، در سال ۲۰۲۶ به نظر می‌رسد پروژه درجا می‌زند. جذابیت Bazzite این است که طراحی تغییرناپذیرش جلوی خراب‌کردن سیستم به‌دست کاربران تازه‌کار را می‌گیرد. اما برای اینکه این مزیت واقعاً ارزشمند باشد، سیستم‌عامل باید تجربه‌ای پایدار ارائه کند و در سال ۲۰۲۶ بسیاری از بازخوردهای آنلاین نشان می‌دهند که چنین نیست. وقتی مشکلی پیش بیاید، تعمیر یک سیستم‌عامل تغییرناپذیر بسیار دشوارتر از چیزی مثل CachyOS است؛ همین‌طور راه‌انداختن همان یک برنامه هم سخت‌تر می‌شود. بنابراین اهمیت دوچندانی دارد که از سیستم‌عامل مراقبت شود و همه‌چیز برای اطمینان از درست‌کارکردن آن آزمایش شود. بااین‌حال، در سال ۲۰۲۶ به نظر می‌رسد پروژه درجا می‌زند. جذابیت Bazzite این است که طراحی تغییرناپذیرش جلوی خراب‌کردن سیستم به‌دست کاربران تازه‌کار را می‌گیرد. اما برای اینکه این مزیت واقعاً ارزشمند باشد، سیستم‌عامل باید تجربه‌ای پایدار ارائه کند و در سال ۲۰۲۶ بسیاری از بازخوردهای آنلاین نشان می‌دهند که چنین نیست. وقتی مشکلی پیش بیاید، تعمیر یک سیستم‌عامل تغییرناپذیر بسیار دشوارتر از چیزی مثل CachyOS است؛ همین‌طور راه‌انداختن همان یک برنامه هم سخت‌تر می‌شود. بنابراین اهمیت دوچندانی دارد که از سیستم‌عامل مراقبت شود و همه‌چیز برای اطمینان از درست‌کارکردن آن آزمایش شود. به‌عنوان جایگزین، Anatase تبار مشترکی با Bazzite دارد؛ بنابراین بیشتر چیزهایی که در Bazzite کار می‌کنند، در آنجا هم کار خواهند کرد و از آزمون خودکار و به‌روزرسانی‌های محافظه‌کارانه‌تر درایورها استفاده می‌کند تا باگ‌هایی مثل صفحه‌های سیاه را به حداقل برساند.

مزایا​

  • ایمیج تغییرناپذیر خراب‌کردن سیستم به‌دست کاربر را دشوار می‌کند
  • به‌روزرسانی‌های خودکار
  • گزینه‌های GNOME و KDE، از جمله برای gamemode
  • هرآنچه برای بازی لازم دارید، در خود دارد
    • Nvidia، درایورهای فرمان بازی، Secure Boot برای ویندوز، Steam
    • دستورالعمل نصب طیف گسترده‌ای از افزونه‌های بازی
    • ایمیج ویژه برای کارت‌های گرافیکی قدیمی Nvidia (GTX 1000 و قدیمی‌تر)
  • ایمیج جداگانهٔ DX امکان استفاده برای توسعه با VS Code و Docker را فراهم می‌کند

معایب​

  • نرم‌افزارهای زیادی دارد که شاید نخواهید
    • Steam، راه‌انداز Homebrew (همراه با تحلیل دادهٔ آن)، مجموعه‌ای از Flatpakها
  • چیزی که نیاز دارید در آن نیست؟
    • اگر Flatpak باشد، کار می‌کند
    • اگر نباشد، باید آن را در کانتینر قرار دهید (که به تلاش نیاز دارد) و ممکن است با مشکل روبه‌رو شوید
  • گونه‌های ایمیج بیش‌ازحد زیاد (بیش از ۲۰)
    • باعث می‌شود هر کسی بتواند سیستم را در هر به‌روزرسانی خراب کند
    • انتخاب ایمیج مناسب دستگاهتان دشوار است
  • ایمیج توسعه جداگانه و بسیار بزرگ است و فقط VS Code و Docker اضافه می‌کند
    • برای بیشتر توسعه‌دهندگان مناسب نیست، چون تقریباً به‌طور کامل به جریان‌های کاری مبتنی بر کانتینر نیاز دارد
    • از IDEهای دیگر پشتیبانی نمی‌کند

مناسب برای: گیمرها، کسانی که می‌خواهند رایانه‌شان «فقط» کار کند

نامناسب برای: توسعه‌دهندگان (به‌جز DevOps و کاربران VS Code)، دست‌کاری‌کنندگانی که می‌خواهند تک‌تک درصدهای عملکرد را به دست آورند، کسانی که می‌توانند از Anatase استفاده کنند

توزیع‌های دیگر​

حالا که سراغ گزینه‌های اصلی رفتیم، دربارهٔ بقیه صحبت کنیم: توزیع‌های خاصی که در اینترنت مطرح می‌شوند و پیشینهٔ آن‌ها.

Nobara​

Nobara

توزیعی برای بازی بر پایهٔ فدورا. Nobara رویکردی شبیه Manjaro دارد و هر ماه یا حدوداً در همین فاصله، همگام‌سازی دستی بسته‌ها را با آینهٔ بسته‌های خودش انجام می‌دهد. Nobara برای بسته‌ها و هستهٔ سفارشی‌اش از COPR استفاده می‌کند؛ مخزن بسته‌ای که فدورا برای کاربرانش فراهم کرده است. Nobara از AppArmor استفاده می‌کند و ابزارهایی دارد که استفاده از آن را از فدورا آسان‌تر می‌کنند. Nobara مثل Bazzite تغییرناپذیر نیست و به CachyOS نزدیک‌تر است. بااین‌حال، CachyOS مشارکت‌کنندگان بیشتر، جامعهٔ بزرگ‌تر و پایهٔ آرچ با زیست‌بوم برنامه‌های گسترده‌تری دارد.

مناسب برای: گیمرهایی که می‌خواهند هوس فدورا را برطرف کنند، بی‌آنکه با SELinux سروکله بزنند

PikaOS​

PikaOS

توزیعی برای بازی بر پایهٔ Debian Sid، نسخهٔ ناپایدار و غلتان دبیان. به‌طور خلاصه، نسبت PikaOS به دبیان مثل نسبت CachyOS به آرچ و Nobara به فدوراست. زیست‌بوم برنامه‌های دبیان در مقایسه با اوبونتو و آرچ محدودتر است؛ بنابراین در نهایت به برنامه‌های Flatpak متکی خواهید شد. علاوه بر این، پایگاه کاربران Debian Sid در مقایسه با فدورا و آرچ بسیار کوچک‌تر است و ممکن است با مشکلات بیشتری روبه‌رو شوید.

مناسب برای: گیمرهایی که می‌خواهند هوس دبیان را برطرف کنند

SteamOS​

SteamOS

SteamOS در حالت رومیزی صفحهٔ قفل ندارد و برای دسترسی به میزکار، در نخستین استفاده شما را وادار می‌کند وارد Steam شوید. علاوه بر این، به‌روزرسانی‌کنندهٔ سادهٔ آن با هر به‌روزرسانی همهٔ سفارشی‌سازی‌های ایمیج را پاک می‌کند. برای استفادهٔ صرفاً رومیزی مناسب نیست و باید فقط زمانی از آن استفاده کنید که نشست بازی کاربرد اصلی دستگاهتان باشد. در این صورت، برای کارهای پایه عالی است.

مناسب برای: گیمرهایی که بیشتر از نشست بازی استفاده می‌کنند

Zorin OS​

Zorin OS logo

اوبونتویی با ظاهری شبیه ویندوز یا macOS. مخزن بستهٔ کوچکی که از سرورهای اوبونتو توزیع می‌شود (PPA)، روی اوبونتو قرار می‌گیرد تا مدیر درایور کوچکی، چند تنظیم پیش‌فرض متفاوت و پوسته‌های GNOME ارائه کند و اوبونتو را برای کاربران تازه‌کار آشناتر سازد. اگر چیزی می‌خواهید که شبیه ویندوز یا MacOS به نظر برسد، مثل اوبونتو کار کند و چند برنامهٔ اداری ازپیش‌نصب‌شده داشته باشد، از آن استفاده کنید. در غیر این صورت، گزینه‌های اصلی اوبونتو و Linux Mint هستند.

مناسب برای: کاربران عادی تازه‌وارد به لینوکس که محیطی آشنا می‌خواهند؛ مثلاً مدرسه‌هایی که از پشتیبانی تجاری آن بهره می‌برند

Garuda / EndeavourOS​

Garuda Linux
EndeavourOS logo

این پروژه‌ها نصاب، پس‌زمینه، آیکون و ابزارهایی ارائه می‌کنند که برای ساخت سیستمی مبتنی بر آرچ و کاربرپسندتر به کار می‌روند. شبیه CachyOS هستند، اما ویژگی‌های برجستهٔ عملکردی آن را ندارند؛ CachyOS تا حد زیادی جای آن‌ها را گرفته است. بیشتر کاربران CachyOS را گزینهٔ ترجیحی برای آرچی با نصب آسان می‌دانند.

Manjaro​

Manjaro logo

نخستین توزیع مشتق‌شده از آرچ بود که فراگیر شد. از آینه‌ای از مخازن آرچ استفاده می‌کند که هر ماه یا حدوداً در همین فاصله همگام‌سازی می‌شود و مدیر درایور، نصاب (Calamares) و ابزارهای معمولی را دارد که استفاده از آن را برای کاربران نهایی آسان می‌کنند. تأخیر در همگام‌سازی آینه‌ها امکان آزمایش بیشتر نسبت به آرچ را می‌دهد. متأسفانه همین تأخیر پشتیبانی AUR را هم از بین می‌برد. در سال ۲۰۲۶، خود آرچ به‌اندازهٔ کافی پایدار است و ممکن است از Manjaro هم پایدارتر باشد؛ چون پسرفت‌های آرچ به‌سرعت برطرف می‌شوند، اما به‌دلیل آینهٔ ثابت در Manjaro باقی می‌مانند.

در مارس ۲۰۲۶، جامعهٔ Manjaro علیه مدیرعامل Manjaro GmbH & Co. KG شورید و از پروژه خواست به یک e.V. آلمانی تبدیل شود؛ انتشار به‌روزرسانی‌ها نیز برای چندین ماه متوقف شد. هنوز منتظریم ببینیم Manjaro چه پیشرفتی می‌کند و آینده‌اش به چه شکل درمی‌آید. کاربران فعلی می‌توانند به استفاده از آن ادامه دهند؛ کاربران تازه بهتر است ابتدا منتظر بمانند تا ببینند پروژه چه مسیری در پیش می‌گیرد و گزینه‌ای مثل CachyOS را هم در نظر بگیرند.

Debian​

Debian logo

از نظر فنی، دبیان توزیع بالادستی واقعی اوبونتو است، اما نه پشتیبانی تجاری دارد و نه تأیید دستگاه. سالمندهای لینوکس و کسانی از آن استفاده می‌کنند که قسم می‌خورند از RHEL بهتر است. Steam Runtime هم که زیربنای Proton است از آن استفاده می‌کند. اگر دبیان مناسب شما بود، این متن را نمی‌خواندید.

Anatase​

Anatase logo

و سرانجام Anatase. Anatase را یکی از نخستین نگه‌دارندگان Bazzite بنیان گذاشت که نظارت بر هسته، gamescope، مهندسی پایهٔ انتشار، زیرساخت به‌روزرسانی‌کننده و پشتیبانی از کنسول‌های دستی را بر عهده داشت. هدف Anatase ساده است: واقعاً وعدهٔ تجربهٔ «Chromebook» را محقق کند؛ یعنی سیستم‌عاملی که نصبش کنید و فراموشش کنید، اما بسته‌های جدید و مناسب علاقه‌مندان داشته باشد.

تمرکز سیستم‌عامل بر پایداری همراه با بسته‌های جدید است؛ چیزی که فقط با تغییرناپذیری ممکن می‌شود. در عین حال، آزادی نصب هر بسته‌ای را می‌دهد، بی‌آنکه سیستم را خراب کنید، تا بتوانید نرم‌افزار توسعه دهید و هرطور که می‌خواهید از میزکار استفاده کنید. Gamemode هم چون زیرساختش فراهم بود، همراه این پروژه شکل گرفت.

در طول دو سال توسعهٔ Bazzite، هزاران نظرسنجی کاربران، شکست‌های به‌روزرسانی، باگ‌ها و غفلت‌ها ثبت شد. پس از چندین ماه برنامه‌ریزی، این داده‌ها به Anatase منجر شدند: ایمیجی واحد که فقط از بسته‌های فدورا و بسته‌هایی ساخته‌شده به‌دست Anatase روی سازنده‌های تأییدشده و عمومی (GitHub) تشکیل شده و همهٔ قابلیت‌های امنیتی فدورا در آن فعال‌اند. ایمیج‌ها در شاخهٔ غلتان ساخته و آزمایش می‌شوند و سپس به شاخهٔ پایدار می‌روند؛ پیش از رسیدن به دست شما نیز باید از آزمایش خودکار و آزمایش کاربران بگذرند.

Anatase، Spaces را هم دارد؛ چارچوبی برای ایزوله‌سازی که امکان می‌دهد هم‌زمان نمونه‌هایی از اوبونتو، فدورا، آرچ و Kali را بدون سربار محسوس (فقط ۵۰ مگابایت RAM) اجرا کنید، هر بسته‌ای را طبق دستورالعمل رسمی آن‌ها نصب کنید و هر محیط توسعه یا برنامهٔ گرافیکی را راه‌اندازی کنید. Spaces نصب‌های واقعی سیستم‌عامل هستند و برای نصب بسته‌ها مستقیماً از مخازن توزیع‌ها، از همان ابزارهایی استفاده می‌کنند که خود آن توزیع‌ها به کار می‌برند. سپس لایه‌ای نازک از کانتینرسازی با زیرساختی که برای Flatpakها ساخته شده است، به برنامه‌های رومیزی آن سیستم‌عامل امکان می‌دهد شفاف با Anatase ارتباط برقرار کنند، بی‌آنکه تفاوتی احساس کنید. Spaces اکنون شامل یک MCP برای استفاده از رایانه (با انتخاب کاربر) نیز می‌شود که به عامل‌های هوش مصنوعی اجازه می‌دهد برنامه‌ها را روی رایانه‌تان اجرا و عیب‌یابی کنند؛ هر عاملی را که در یک Space نصب کنید، می‌تواند از این قابلیت استفاده کند.

نشست gamemode اختیاری است و همیشه در دسترس است. بااین‌حال، از نظر قابلیت‌ها به‌اندازهٔ SteamOS کامل است. پشتیبانی Nvidia و درایورهای فرمان‌های مسابقه‌ای هم همین‌طور. هر لپ‌تاپی که Anatase روی آن اجرا شود می‌تواند به تلویزیون یا eGPU مجهز به Nvidia وصل شود و با فشردن یک دکمه فوراً به کنسول بازی تبدیل شود. سپس، وقتی تلویزیون را از eGPU گران‌قیمت Nvidia و لپ‌تاپ‌تان جدا کردید و بازی‌تان تمام شد، می‌توانید بی‌درنگ سراغ کار با یادگیری ماشین و تازه‌ترین چارچوب‌های هوش مصنوعی بروید، DaVinci Resolve را اجرا کنید، درایورهای هسته، برنامه‌های رومیزی یا ماشین‌های مجازی توسعه دهید یا هر کاری را که دلتان می‌خواهد انجام دهید.

یا می‌توانید دستگاه‌تان را در کمد بگذارید و از آن به‌عنوان جعبهٔ OpenClaw / هوش مصنوعی استفاده کنید و از تازه‌ترین درایورها بهره ببرید که هر هفته با به‌روزرسانی‌های خودکار به دستتان می‌رسند.

مزایا​

  • معماری تغییرناپذیر به پایداری کمک می‌کند
  • بر پایهٔ فدورا با فعال‌بودن همهٔ قابلیت‌های امنیتی:
    • Secure Boot، IOMMU، TPMv2، SELinux که برایتان مدیریت می‌شوند
    • رمزگذاری اختیاری دیسک با بازگشایی از طریق TPM و FIDO2
  • به‌لطف تبار مشترک، با راه‌حل‌ها و مستندات Bazzite سازگاری گسترده دارد
  • درایورهای امضاشده برای همهٔ ماژول‌های هستهٔ کاربردی: Nvidia، فرمان‌های مسابقه‌ای و موارد دیگر
  • نصب هر نوع:
    • برنامه (Flatpak، deb، rpm)
    • ابزار توسعه (VS Code، Docker، QEMU، Node.js، Rust، ...)
    • چارچوب هوش مصنوعی (ComfyUI، vLLM، llama.cpp، Codex، Claude، Pi، ...)
  • اگر یک Space را خراب کنید، می‌توانید در ۵ دقیقه دوباره بسازیدش، به‌جای اینکه سیستم‌عامل را دوباره نصب کنید
  • Gamemode همیشه در دسترس است: ایستگاه کاری پرقدرت هوش مصنوعی شما یک Steam Machine هم هست
    • و Nvidia هم عالی کار می‌کند
  • یک ایمیج پایه و قالب به شما امکان می‌دهند با هر محیط میزکاری دست‌کاری و آزمایش کنید
    • COSMIC، GNOME، Niri، Cinnamon، Xfce
    • یکی پس از دیگری سراغشان بروید (rebase کنید). همه‌چیز درست کار می‌کند
  • به‌روزرسانی‌های هفتگی خودکار و آزمون خودکار آن‌ها
  • یک ایمیج برای هر دستگاه، با نصب ساده‌شده
    • گروگ دکمهٔ دانلود را می‌زند، گروگ چهار دکمه را فشار می‌دهد، گروگ رایانه‌ای با پیکربندی درست و تازه‌ترین درایور را دارد
    • گروگ SSD را از ROG Ally به لپ‌تاپ Nvidia منتقل می‌کند؛ لپ‌تاپ کار می‌کند
    • گروگ از Secure Boot می‌ترسد و آن را غیرفعال می‌کند. بعد از فعال‌کردنش، گروگ چند بار Enter را فشار می‌دهد و Secure Boot آماده می‌شود

معایب​

  • راهنماهای جامعه‌محور کمتری دارد که مشخصاً برای آن نوشته شده باشند
    • اما راهنماهای Bazzite معمولاً برای آن هم کاربرد دارند
  • Secure Boot به ثبت MOK نیاز دارد (فدورا و اوبونتو چنین نیازی ندارند)
  • دست‌کاری ترکیب‌های تصادفی بسته‌ها برای پروژه‌ای آخرهفته‌ای ممکن نیست
    • برای نمونه، UKIها، ثبت Secure Boot با کلیدهای پلتفرم، طرح‌های رمزگذاری سفارشی
    • نصب آرچ همیشه برای این کار بهتر است
    • قالب برای بسیاری از این دست‌کاری‌ها کافی است

مناسب برای: گیمرها، توسعه‌دهندگان و علاقه‌مندانی که تازه‌ترین قابلیت‌ها را می‌خواهند، اما نمی‌خواهند رایانه‌شان را مدیریت یا عیب‌یابی کنند

نامناسب برای: کسانی که Linux Mint نیازهایشان را برطرف می‌کند یا می‌خواهند سیستم‌عاملشان را به‌طور گسترده دست‌کاری کنند

برای امتحان‌کردن Anatase، راهنمای نصب را دنبال کنید و دستورالعمل‌های مربوط به راه‌اندازی دوگانه و Secure Boot را هم ببینید. اگر قرار است دستگاهتان بیشتر برای اجرای نشست بازی Steam به کار برود، مقایسهٔ گزینه‌های جایگزین برای کنسول دستی و HTPC را بخوانید.