Przejdź do głównej zawartości

Porównanie dystrybucji Linuksa na komputery stacjonarne i laptopy

Wybór systemu Linux może być przytłaczający, a być może Anatase nie jest dla Ciebie odpowiednim wyborem. W tej sekcji opisujemy najpopularniejsze dystrybucje dla użytkowników komputerów stacjonarnych i wyjaśniamy, dlaczego warto rozważyć każdą z nich z perspektywy osób początkujących z Linuksem, programistów i graczy.

Jeśli chcesz korzystać z urządzenia przenośnego lub telewizora w stylu SteamOS, zobacz porównanie systemów na urządzenia przenośne i HTPC.

Krótki przegląd dystrybucji Linuksa​

Niezmienny czy zmienny​

W ciągu ostatnich dwóch lat popularność zyskały dystrybucje niezmienne. Obiecują przejąć od użytkownika wszystkie obowiązki związane z utrzymaniem systemu, zmieniając komputer w urządzenie, które po prostu działa. W tym celu odbierają możliwość modyfikowania systemu, wprowadzania poprawek i instalowania sterowników. Ponadto instalowanie niektórych aplikacji może być trudniejsze. Warto pamiętać, że takie systemy bardzo łatwo stworzyć, ale niezwykle trudno doprowadzić do dobrego stanu. Można przygotować je w jedno popołudnie. Jednak wszystkie prace konserwacyjne i poprawki, które użytkownik wprowadziłby na swoim komputerze, musi teraz wykonać opiekun dystrybucji.

Prawidłowo utrzymywany niezmienny system operacyjny to czysta przyjemność. Instalujesz go i o nim zapominasz. Źle utrzymywany może na pierwszy rzut oka wyglądać świetnie, ale po kilku tygodniach lub miesiącach przestanie działać i doprowadzi Cię do szału. Anatase podejmuje się tego wyzwania. Czas pokaże, czy nam się uda.

Ubuntu, Fedora czy Arch?​

To największe dystrybucje i niezależnie od wyboru będą podstawą Twojego systemu. Wybierz Ubuntu, gdy liczy się obsługa oprogramowania, przewidywalna baza LTS i sprzęt zatwierdzony przez producentów. W czasie wolnym te kwestie mają mniejsze znaczenie, więc zwykle wybiera się między pochodnymi Arch i Fedory. Oferują najnowsze pakiety i funkcje w zamian za konieczność poświęcenia systemowi nieco więcej uwagi. To rozsądny kompromis w przypadku głównego komputera. Wybierz Arch, jeśli zależy Ci na większym wyborze obejmującym własnościowe aplikacje, sterowniki i kodeki, a także na dostępie do AUR, który pozwala uzupełnić zestaw pakietów. Wybierz Fedorę, jeśli ważniejsze są wyższy poziom bezpieczeństwa i pochodzenie pakietów. Jej centralna usługa budowania pakietów oraz COPR (alternatywa dla AUR) działają publicznie i korzystają z centralnego podpisywania, co znacznie zmniejsza ryzyko ataków na łańcuch dostaw. Trzeba jednak samodzielnie zainstalować sterowniki Nvidii i kodeki wideo z zewnętrznego repozytorium, które może nie spełniać tych standardów, albo wybrać pochodną Fedory.

CachyOS czy Omarchy?​

Zrezygnowałeś z instalowania Arch. To w porządku, ale tracisz przywilej mówienia „Używam Arch btw”. CachyOS to dobry wybór, jeśli chcesz korzystać z Arch w typowym środowisku graficznym i wycisnąć nieco więcej wydajności ze swojego komputera. Omarchy oferuje świeże i nietypowe doświadczenie, które wciąż jest dopracowywane. To dobry wybór na weekendowy eksperyment albo sposób na tchnięcie życia w stary komputer. Oba systemy łatwo zainstalować. Omarchy jest prostszy, a CachyOS bardziej elastyczny i pozwala skonfigurować podwójny rozruch już w instalatorze. Żaden z nich od razu nie obsługuje Secure Boot ani konfiguracji podwójnego rozruchu na jednym dysku — trzeba je ustawić ręcznie.

Bazzite czy Anatase?​

Bazzite jest popularniejszy, oferuje dużo obrazów dla różnych zastosowań i zawiera wiele preinstalowanych aplikacji. Anatase jest nowszy, ma więc znacznie mniej długu technicznego, i występuje jako jeden obraz. Bazzite korzysta z Distrobox, Homebrew i podmana do instalowania aplikacji niedostępnych w Flathub. Udostępnia też wiele obrazów dopasowanych do konkretnych zastosowań (w stylu SteamOS, dla programistów, dla Nvidii). Anatase udostępnia Spaces jako główny sposób instalowania aplikacji, które nie pasują do Flathub. Zapewniają dostęp do Ubuntu, Arch i Fedory, a także do podmana oraz możliwości zainstalowania Homebrew i Distrobox, które nie są preinstalowane. Anatase jest lżejszy — jego instalator ma 4,7 GB w porównaniu z 8–10 GB w przypadku Bazzite.

Dystrybucje Linuksa na komputer stacjonarny w skrócie​

Oto przegląd pretendentów w formie tabeli.

SystemNajlepszy wybór doGłówne ograniczenie
UbuntuPracy, programowania i certyfikowanych laptopówStarsze środowisko graficzne i pakiety między wydaniami LTS
FedoraAktualnego środowiska graficznego i programowania w LinuksieCzęste duże aktualizacje oraz dodatkowa konfiguracja Nvidii i kodeków
ArchNauki Linuksa i pełnej kontroli nad systememSamodzielnie instalujesz, utrzymujesz i diagnozujesz system
OmarchyNietypowego kafelkowego środowiska z wyselekcjonowanymi ustawieniamiPrzez jakiś czas może „szybko się rozwijać i psuć”
CachyOSGrania i maksymalnej wydajnościNadal wymaga konserwacji i okazjonalnego rozwiązywania problemów
Linux MintZnajomego środowiska i starszych komputerówMniej nowych funkcji pulpitu i gier
Pop!_OSWypróbowania COSMIC i korzystania z komputerów System76COSMIC wciąż rozwija swój zestaw funkcji
BazziteKomputera do gier z gotowymi sterownikami i narzędziamiKorzystanie z aplikacji spoza Flatpak i obrazu może wymagać więcej pracy
AnataseGrania i programowania przy niewielkich wymaganiach konserwacyjnychMniejsza elastyczność niż w zmiennym systemie
UbuntuPracy, programowania i certyfikowanych laptopów
Główne ograniczenie
Starsze środowisko graficzne i pakiety między wydaniami LTS
FedoraAktualnego środowiska graficznego i programowania w Linuksie
Główne ograniczenie
Częste duże aktualizacje oraz dodatkowa konfiguracja Nvidii i kodeków
ArchNauki Linuksa i pełnej kontroli nad systemem
Główne ograniczenie
Samodzielnie instalujesz, utrzymujesz i diagnozujesz system
OmarchyNietypowego kafelkowego środowiska z wyselekcjonowanymi ustawieniami
Główne ograniczenie
Przez jakiś czas może „szybko się rozwijać i psuć”
CachyOSGrania i maksymalnej wydajności
Główne ograniczenie
Nadal wymaga konserwacji i okazjonalnego rozwiązywania problemów
Linux MintZnajomego środowiska i starszych komputerów
Główne ograniczenie
Mniej nowych funkcji pulpitu i gier
Pop!_OSWypróbowania COSMIC i korzystania z komputerów System76
Główne ograniczenie
COSMIC wciąż rozwija swój zestaw funkcji
BazziteKomputera do gier z gotowymi sterownikami i narzędziami
Główne ograniczenie
Korzystanie z aplikacji spoza Flatpak i obrazu może wymagać więcej pracy
AnataseGrania i programowania przy niewielkich wymaganiach konserwacyjnych
Główne ograniczenie
Mniejsza elastyczność niż w zmiennym systemie

Podstawy​

Wszystkie dystrybucje Linuksa wywodzą się z dystrybucji bazowej. Trzy najważniejsze to Ubuntu, Fedora i Arch. Każda z nich nadaje się do codziennego użytku, a jej specyfika dotyczy także bazujących na niej dystrybucji, dlatego omawiamy je najpierw.

Ubuntu​

Ubuntu logo

Ubuntu to dystrybucja oparta na wydaniach, utrzymywana przez Canonical. Bazuję na Debianie (dystrybucji społecznościowej) i co dwa lata otrzymuje wydanie „LTS”. Numer wydania oznacza datę: 26.04 to kwiecień 2026 i wydanie LTS na 2026 rok. Kolejne pojawi się w 2028 roku. Ubuntu zamraża wersje pakietów kilka miesięcy przed wydaniem, a następnie utrzymuje je przez cały okres jego wsparcia, udostępniając aktualizacje bezpieczeństwa. Każde wydanie LTS jest bezpłatnie utrzymywane przez 5 lat, a za opłatą przez 15 lat (Ubuntu Pro & Legacy Addon).

Przewidywalny harmonogram wydań ułatwia twórcom oprogramowania przygotowywanie programów dla Ubuntu, a producentom sprzętu — dodawanie obsługi laptopów. Ubuntu prowadzi program certyfikacji laptopów, z którego korzysta wiele firm. Dlatego ThinkPady i Dell Latitude mają dobrą obsługę Ubuntu, gwarantowaną zarówno przez Canonical, jak i ich producentów.

Wersja na komputery stacjonarne bazuje na GNOME, ale dostępne są też warianty z KDE (Kubuntu), Xfce (Xubuntu) i innymi środowiskami. Wybór popularnych środowisk graficznych jest więc duży.

Główne systemy zarządzania pakietami w Ubuntu to apt (do pakietów) i Snap (do aplikacji). Wielu użytkowników nie lubi Snap ze względu na wydajność i zamknięty charakter. Tylko Canonical może redystrybuować aplikacje Snap do Ubuntu, sklep jest własnościowy, a domyślnie korzysta z niego tylko Ubuntu.

To świetny wybór dla programistów, badaczy i środowisk pracy. Wszystko działa od razu, a działy IT mogą kupować certyfikowane laptopy. Na przykład to jedyny system operacyjny oficjalnie obsługiwany przez Steam. Dotyczy to Steam zainstalowanego jako pakiet, a nie Steam w Snap. Dostępna jest także obsługa zarządzanych zasad i Intune.

Jednak dla zwykłych użytkowników, entuzjastów i osób korzystających ze stacji roboczych Ubuntu ma też wady. Korzystanie z systemu w pracy to co innego niż czerpanie z niego przyjemności. Aktualizacja z jednego wydania LTS do kolejnego jest możliwa, ale niepraktyczna i bardzo łatwo coś przy niej zepsuć. Po zainstalowaniu Ubuntu system pozostanie więc taki sam aż do ponownej instalacji. Można korzystać z niego przez 5 lat, nie otrzymując żadnych ulepszeń w miarę upływu czasu. GNOME wydaje dwie wersje rocznie, ale nie trafiają one do wydań LTS.

Zalety​

  • Świetna obsługa certyfikowanego sprzętu
  • Świetna obsługa oprogramowania, zwłaszcza programistycznego
  • Duża stabilność, o ile nie dodajesz wielu pakietów z zewnętrznych źródeł
  • Oficjalne, podpisane sterowniki Nvidii
  • Secure Boot i AppArmor
  • Aktualizacje bezpieczeństwa

Wady​

  • Po zainstalowaniu system wygląda i działa tak samo przez 5 lat
    • Pakiety i oprogramowanie z apt mogą wydawać się stare i nieaktualne
  • Sterowniki się starzeją, a wydajność w grach spada
  • Prawdopodobnie trzeba będzie zainstalować system ponownie po wydaniu kolejnej wersji LTS
  • Jeśli laptop trafił na rynek kilka miesięcy po wydaniu LTS (np. w 2026 roku), mogą wystąpić problemy ze sterownikami
  • Aktualizowanie sterowników Nvidii jest trudne i może zepsuć apt

Najlepszy dla: zwykłych użytkowników, programistów, środowisk pracy, szkół, samorządów i serwerów

Nie najlepszy dla: osób, którym zależy na wydajności, nowych funkcjach i prywatności

Fedora​

Fedora logo

Fedora jest dystrybucją bazową dla Red Hat Enterprise Linux. Wspiera ją finansowo Red Hat (duża firma), a sama firma jej potrzebuje, więc dystrybucja nie zniknie. Fedora ma bogate repozytorium pakietów i udostępnia ich najnowsze wersje po okresie testów trwającym od jednego do dwóch tygodni. Wydaje dwie wersje rocznie, z których każda jest wspierana przez 13 miesięcy. W obrębie danego wydania aktualizuje się większość pakietów, a aktualizacje podstawowych bibliotek i większe zmiany są odkładane do kolejnych wydań.

Fedora oferuje wiele funkcji dla firm, takich jak SELinux i Secure Boot. Jej infrastruktura jest bardzo bezpieczna, więc instalowane pakiety są sprawdzone. Ponadto Fedora udostępnia wyłącznie prawdziwie otwarte oprogramowanie na licencjach OSI, z wyłączeniem komponentów objętych patentami. Oznacza to bardzo ograniczoną obsługę Nvidii i kodeków. Trzeba dodać je samodzielnie za pośrednictwem zewnętrznych repozytoriów. Do instalowania własnościowych aplikacji trzeba też używać Flathub lub innego repozytorium aplikacji. Deweloperzy mogą publikować aplikacje niespakowane przez Fedorę, ale zgodne z jej wymaganiami licencyjnymi, w COPR — podobnym do AUR w Arch, lecz pakiety są tam budowane i podpisywane przez Fedorę.

Fedora prowadzi program rekomendacji laptopów, ale nie wiąże się on z żadnymi gwarancjami. Obsługiwane laptopy, takie jak Framework, będą działać, choć mogą pojawić się drobne problemy. Nikt też nie gwarantuje, że system będzie działał bez problemów i nic się nie zepsuje. SELinux wymaga uwagi i trzeba mu ją poświęcić. Zaawansowani użytkownicy Linuksa mogą korzystać z Fedory przez lata w ramach jednej instalacji. Jeśli coś zepsujesz, znajdź sposób, żeby to naprawić, albo użyj innej dystrybucji.

Fedora oferuje oficjalne warianty (Editions & Spins) z większością środowisk graficznych: GNOME (Workstation), KDE, Xfce, Cinnamon, MATE, i3, Sway, Budgie i COSMIC.

Zalety​

  • Najnowszy Linux
  • Dystrybucja wybierana przez Linusa Torvaldsa (twórcę jądra Linux)
  • Najbezpieczniejsza dystrybucja Linuksa
  • Bardzo bogate repozytorium pakietów z otwartym oprogramowaniem
  • Secure Boot
  • Świetny wybór do programowania w Linuksie

Wady​

  • Bardzo nowe pakiety, które czasem się psują i wymagają cofnięcia aktualizacji
  • Trzeba przeprowadzać dużą aktualizację raz lub dwa razy w roku
  • Nadmierne zabezpieczenia: SELinux może sprawić problemy i uniemożliwić działanie systemu
  • Instalowanie pakietów z zewnętrznych źródeł, w tym sterowników, jest niemal konieczne i może zepsuć system
  • Niewielka obsługa oprogramowania zewnętrznego, bo sześciomiesięczny cykl wydań jest zbyt krótki
    • Może to utrudniać tworzenie oprogramowania z niektórymi zestawami narzędzi (np. ROS, AI)

Najlepsza dla: entuzjastów Linuksa i programistów Linuksa

Nie najlepsza dla: zwykłych użytkowników, graczy z kartami Nvidii i komputerów używanych rzadko

Arch​

Arch Linux logo

Arch to dystrybucja społecznościowa (ze niewielkim wsparciem firm), mająca duże oficjalne repozytorium z bogatym katalogiem pakietów otwartych i własnościowych. Dodatkowo Arch oferuje Arch User Repository (AUR), gdzie każdy może przesyłać receptury do budowania pakietów, których nie można lub nie warto umieszczać w Arch.

Instalator Arch słynie z minimalizmu. Instalację trzeba przeprowadzić, wpisując polecenia albo korzystając ze skryptu archinstall, czyli aplikacji działającej w terminalu (TUI). Arch zyskał przez to elitarną reputację, a jego użytkownicy mówią: „Używam Arch btw”.

Arch to najnowocześniejsza z dużych dystrybucji — aktualizacje trafiają do niego tydzień lub więcej przed Fedorą. W odróżnieniu od Fedory, która stawia na ideały i nowatorskie rozwiązania dla Red Hat, z Arch korzystają miliony osób na swoich komputerach. Dzięki temu problemy są szybko wykrywane i rozwiązywane.

Arch jest bardziej przyjazny dla użytkownika niż Fedora, obsługuje sterowniki Nvidii i inne sterowniki, a także pakiety własnościowe, takie jak przeglądarka Vivaldi. Wiele aplikacji zewnętrznych jest dostępnych w AUR — czasem przygotowują je ich twórcy, a czasem członkowie społeczności.

Od 2016 roku te cechy sprawiły, że Arch stał się bardzo popularny i zaczęły powstawać liczne pochodne, które pozwalają mniej zaawansowanym użytkownikom korzystać z jego zalet bez typowych niedogodności.

Jednak AI zaczyna ujawniać ograniczenia Arch w kwestii bezpieczeństwa. AUR stało się stałym źródłem ataków i złośliwego oprogramowania, a każdy współtwórca Arch buduje i podpisuje własne pakiety (Fedora i Ubuntu korzystają z usług budowania pakietów). W obliczu coraz częstszych ataków na łańcuch dostaw trzeba zadać sobie pytanie: czy Arch jest jeszcze wystarczająco bezpieczny?

Zalety​

  • Najnowsze sterowniki i najlepsza wydajność
  • Bardzo bogate repozytorium pakietów z aplikacjami własnościowymi i otwartymi
  • W połączeniu z AUR najbogatsze repozytorium pakietów spośród wszystkich dystrybucji
  • Choć brak mu „oficjalnego” wsparcia, większość zestawów narzędzi dla programistów działa po włożeniu odrobiny pracy
    • Programowanie i granie działają świetnie na Arch
  • Najnowsze i najlepsze rozwiązania od pierwszego dnia
  • Niesamowita Wiki, która jest głównym źródłem informacji dla wszystkich dystrybucji

Wady​

  • Instalacja jest trudna. Ale właśnie o to chodzi, „btw”
  • Możesz zepsuć system, a jeśli tak się stanie, to Twoja wina. RTFM i czytaj biuletyn
  • Brak Secure Boot, chyba że przygotujesz własne klucze (ciekawy projekt)
  • W 2026 roku bezpieczeństwo pakietów można uznać za niewystarczające

Najlepszy dla: entuzjastów, którzy chcą dowiedzieć się, jak działa Linux (i być może grają lub programują)

Nie najlepszy dla: zwykłych użytkowników, osób, które nie umieją korzystać z terminala, i komputerów rzadko używanych (wymagają ciągłej opieki)

Główne dystrybucje​

Omarchy (od DHH)​

Omarchy logo

Omarchy to kontrowersyjna dystrybucja Linuksa stworzona przez Davida Heinemeiera Hanssonа, twórcę Ruby on Rails. Zaczęła jako zbiór plików dot (konfiguracyjnych) dla Arch oraz instalator, który wstępnie konfigurował środowisko Hyprland autorstwa Vaxry'ego, innego kontrowersyjnego programisty. W tej sekcji pominiemy kwestie polityczne i przyjrzymy się dystrybucji od strony technicznej.

W 2026 roku Omarchy to już pełnoprawna dystrybucja Linuksa. Ma własne serwery lustrzane, harmonogram wydań i proces przygotowywania wydań. DHH założył Omacom, fundację na rzecz Omarchy, która otrzymała od zamożnych darczyńców dotację w wysokości 23 milionów dolarów (duża część tej kwoty to tokeny AI, a nie pieniądze). Omacom planuje wydać całą dotację w ciągu najbliższych 3 lat, rozwijając Omarchy w samodzielny system operacyjny. Zatrudniono już kilku programistów na pełen etat, w tym programistę jądra, Vaxry'ego odpowiedzialnego za Hyprland i twórcę Quickshell.

Omarchy udostępnia kafelkowy menedżer okien, który w najnowszym wydaniu Quattro 4.5 pozwala również przesuwać okna, dzięki czemu początkujący użytkownicy mogą łatwiej przyzwyczaić się do systemu. Wydanie Quattro, które ukazało się w sierpniu, porzuciło różne pakiety GNOME i narzędzia Hyprland na rzecz własnego środowiska graficznego, korzystającego z Hyprland jako kompozytora i Quickshell jako podstawy narzędzi systemowych. Projekt jest w całości rozwijany z pomocą AI, zachęca do wkładu tworzonego przy jej użyciu i rozwija się bardzo szybko. Twórcy utrzymują też, że Omarchy jest tworzone przez agentów i dla agentów: agenci są zintegrowani z systemem operacyjnym i można ich używać do diagnozowania i dostosowywania systemu. W praktyce ta integracja z agentami jest jednak skromna i podstawowa. Sprowadza się do odnośnika do aplikacji ChatGPT, kilku plików Markdown i narzędzia zewnętrznego — wszystko to można zainstalować samodzielnie.

Zalety​

  • Wygląd i sposób działania systemu bardzo się wyróżniają (omakase)
  • Obsługa wielu platform: x86, laptopy z Arm, Nvidią i Qualcommem oraz komputery Mac
    • Stabilność może się różnić w zależności od platformy
  • Ciekawe doświadczenie
  • Świetna obsługa komputerów Mac z procesorami Intel i coraz lepsza obsługa Maców z ARM

Wady​

  • Kafelki nie sprawdzają się przy wielu monitorach i skomplikowanym układzie okien
  • Opóźniona synchronizacja serwerów lustrzanych uniemożliwia korzystanie z AUR
    • Omarchy oferuje jednak bogate repozytorium przepakowanych pakietów AUR
  • Projekt wciąż rozwija podstawowe funkcje
    • Wersja 4.5 wprowadza obsługę japońskiej klawiatury
  • Integracja z AI wypada skromnie w porównaniu z obietnicami marketingowymi
  • Zawiera odnośniki do aplikacji, które można uznać za zbędne
    • 1Password, HEY, ChatGPT, ...
  • Dyskusje w internecie częściowo skupiają się na przejściu na Arch z Hyprland
    • Może to wskazywać na długoterminową niestabilność albo na to, że użytkownicy „wyrastają” z Omarchy

Najlepszy dla: entuzjastów zaczynających przygodę z Linuksem, drugiego laptopa, starych Maców i weekendowych projektów

Nie najlepszy dla: wielu monitorów, zwykłych użytkowników i jedynego komputera do pracy (przynajmniej na razie)

CachyOS​

CachyOS

CachyOS to pochodna Arch skupiona na wydajności. Najbardziej znana jest z bogatego wyboru jąder, łatwości obsługi, własnej wersji Proton i najnowocześniejszych optymalizacji.

CachyOS działa jako repozytorium nakładkowe na Arch. Użytkownicy CachyOS pobierają większość pakietów bezpośrednio z Arch, a CachyOS dostarcza warstwę modyfikacji, na przykład jądro. Projekt oferuje menedżer jąder, graficzny menedżer pakietów i graficzny instalator, który może zainstalować większość środowisk graficznych dostępnych w Arch. Dodatkowo projekt przygotowuje wiele pakietów AUR, by ułatwić użytkownikom dostęp do nich.

Wszystko, co napisano o Arch, dotyczy również CachyOS. Różnice polegają na łatwiejszej instalacji, nieco prostszym utrzymaniu i wsparciu społeczności na Discordzie lub Reddicie. Warstwa pakietów CachyOS może rozjechać się z Arch. Aktualizacja w niewłaściwym momencie może wtedy uniemożliwić uruchomienie systemu, co niedawno zostało udokumentowane.

Zalety​

  • To Arch
  • W odróżnieniu od Omarchy, AUR działa (nie ma opóźnień synchronizacji serwerów lustrzanych)
  • Łatwiejsza instalacja i obsługa niż w Arch
  • W niektórych testach wydajność jest lepsza (o 1–5%)
  • Zawiera gotowe popularne aplikacje, których nie ma w Arch
  • Oferuje większe wsparcie społeczności

Wady​

  • To Arch
  • Optymalizacje wydajności sprawiają, że system jest nieco mniej stabilny niż Arch
  • Rozbieżności między pakietami a serwerami lustrzanymi Arch mogą prowadzić do awarii
    • Trwają prace nad poprawą sytuacji

Najlepszy dla: graczy i entuzjastów, którym zależy na każdym procencie wydajności albo chcą wypróbować najnowsze optymalizacje

Nie najlepszy dla: osób, które chcą, by komputer działał bez konieczności jego utrzymywania

Linux Mint​

Linux Mint logo

Linux Mint to system, z którym wszyscy dorastaliśmy i który uwielbiamy. To Ubuntu pozbawione komercyjnych funkcji, takich jak Snap i analityka. Projekt jest zachowawczy, korzysta ze środowiska graficznego Cinnamon i oferuje znany użytkownikom Windows interfejs, który jest bardzo prosty w obsłudze. Świetnie sprawdza się jako komputer w stylu „Chromebooka” i pozwala tchnąć nowe życie w stary sprzęt.

Niestety, ze względu na starą bazę i Cinnamon, czyli kompozytor, który dopiero zyskuje obsługę Wayland i domyślnie korzysta z X11, system nie obsługuje nowszych funkcji gier, takich jak HDR, VRR, różne skalowanie na poszczególnych monitorach, ekrany w orientacji pionowej (takie jak w urządzeniach przenośnych) i wiele innych.

Zalety​

  • Świetny sposób na drugie życie starych laptopów
  • Świetny do każdego zastosowania, w którym wystarczy komputer w rodzaju Chromebooka, czyli do przeglądania internetu

Wady​

  • Nie nadaje się do nowoczesnych urządzeń
  • Przestarzałe sterowniki i wygląd, który nie zmienił się od 10 lat
  • Wydajność w grach pozostawia wiele do życzenia

Najlepszy dla: Twojego wujka, babci i rodziców albo Ciebie, jeśli komputer nie jest ważną częścią Twojego życia

Nie najlepszy dla: nowoczesnych komputerów, entuzjastów, programistów i zapalonych graczy

Pop!_OS​

Pop!_OS logo

Pop!_OS to pochodna Ubuntu utrzymywana przez System76, amerykańskiego producenta laptopów i komputerów stacjonarnych skupionego na stacjach roboczych. Około 8 lat temu Pop!_OS zyskał popularność jako łatwa w obsłudze alternatywa dla Windowsa, przeznaczona do pracy naukowej i gier.

Pop!_OS rozszerzał GNOME o funkcje kafelkowania, oferując charakterystyczne środowisko, które polubiło wielu klientów System76, oraz obsługę Nvidii. Utrzymywanie tych zmian w zgodzie z GNOME było jednak skomplikowane, a wydania bazujące na nowszych wersjach Ubuntu się opóźniały. W rezultacie System76 przeznaczył zespół inżynierów na stworzenie nowego środowiska graficznego COSMIC, które jest rozwijane od kilku lat.

COSMIC wciąż nie oferuje zestawu funkcji dostępnego w KDE i GNOME. Występują w nim też różne problemy ze stabilnością i awarie. Ponadto cykl jego rozwoju sprawił, że Pop!_OS 24.04 (oparty na Ubuntu 24.04 z kwietnia 2024 roku) ukazał się w grudniu 2025 roku, gdy użytkownicy zaczęli już oczekiwać Ubuntu 2026. Ponieważ pod koniec 2026 roku nadal nie ma wersji 26.04, trudno polecać Pop!_OS jako poważną dystrybucję.

Zalety​

  • Twórca nowego środowiska COSMIC z oficjalnym wsparciem
  • Łatwy w obsłudze, z nowoczesnym, opcjonalnym układem kafelkowym

Wady​

  • Układ kafelkowy jest mylący dla początkujących
  • Przestarzałe biblioteki w porównaniu z Ubuntu
  • Problemy ze stabilnością COSMIC

Najlepszy dla: osób, które chcą wypróbować COSMIC i korzystają z komputerów System76

Bazzite (komputer stacjonarny)​

Bazzite logo

Projekt wywodzący się z Silverblue (GNOME) i Kinoite (KDE), atomowych wariantów Fedory. Są niezmienne i korzystają z ostree do aktualizacji. Niezmienność oznacza, że dodawanie niektórych pakietów jest możliwe, ale bardzo uciążliwe, a utrzymanie stabilności aktualizacji bywa trudne. Technologie tych atomowych wariantów stanowią podstawę wielu produktów Red Hat i są bardzo stabilne. Jednak Fedora poświęca im niewiele uwagi, a ich niezmienny charakter znacznie utrudnia dodawanie kodeków i sterowników potrzebnych do zwykłego użytkowania. Główną metodą dostarczania aplikacji w tych systemach jest Flatpak.

Universal Blue powstał, aby rozwiązać ten problem przez dodanie sterowników, których Fedora nie udostępnia. Celem jest stworzenie nowoczesnego komputera z Linuksem tak łatwego w obsłudze jak Chromebook. Bazzite powstał w ramach Universal Blue jako projekt skupiony na grach. Dodaje sterowniki Nvidii, Steam, menedżer aplikacji Homebrew i różne dodatki dla graczy. Popularność zyskał dzięki zapewnieniu urządzeniom przenośnym obsługi w stylu SteamOS. Umożliwił to specjalny obraz, który zawiera komponenty SteamOS i oferuje podobne środowisko na Fedorze. Projekt zdobył popularność dzięki dużemu nakładowi pracy nad obsługą urządzeń — jako pierwszy działał na tych sprzętach.

W 2026 roku projekt wydaje się jednak tracić impet. Bazzite przyciąga tym, że jego niezmienny charakter utrudnia początkującym użytkownikom zepsucie systemu. Żeby była to zaleta, system musi jednak zapewniać stabilne działanie, a w 2026 roku wiele opinii w internecie wskazuje, że tak nie jest. Gdy coś przestaje działać, naprawa niezmiennego systemu jest dużo trudniejsza niż na przykład CachyOS. Trudniej też uruchomić tę jedną potrzebną aplikację, dlatego szczególnie ważne jest dbanie o system i jego testowanie, by wszystko działało jak należy. Alternatywą jest Anatase, który ma wspólne korzenie z Bazzite, więc większość rzeczy działających w Bazzite będzie działać także w Anatase, a automatyczne testy i bardziej zachowawcze aktualizacje sterowników ograniczają błędy, takie jak czarne ekrany.

Zalety​

  • Niezmienny obraz utrudnia użytkownikowi zepsucie systemu
  • Automatyczne aktualizacje
  • Warianty z GNOME i KDE, w tym dla gamemode
  • Zawiera wszystko, czego potrzeba do grania
    • Nvidia, sterowniki do kierownic, Secure Boot dla Windows, Steam
    • Instrukcje instalacji wielu dodatków dla graczy
    • Specjalny obraz dla starszych kart graficznych Nvidia (GTX 1000 i starsze)
  • Osobny obraz DX umożliwia programowanie z VS Code i Dockerem

Wady​

  • Zawiera wiele potencjalnie niepotrzebnego oprogramowania
    • Steam, program uruchamiający Homebrew (z analityką), zestaw aplikacji Flatpak
  • Brakuje potrzebnego programu?
    • Jeśli jest dostępny jako Flatpak, będzie działać
    • W przeciwnym razie trzeba umieścić go w kontenerze (co wymaga pracy) i mogą wystąpić problemy
  • Zbyt wiele wariantów obrazów (ponad 20)
    • Łatwo przez to coś zepsuć przy każdej aktualizacji
    • Trudno wybrać obraz odpowiedni dla urządzenia
  • Obraz dla programistów jest osobny i bardzo duży; dodaje tylko VS Code i Dockera
    • Dla większości programistów trudno go używać, bo wymaga niemal wyłącznie pracy w kontenerach
    • Nie obsługuje innych IDE

Najlepszy dla: graczy i osób, które chcą, by komputer po prostu działał

Nie najlepszy dla: programistów (poza DevOps i użytkownikami VS Code), majsterkowiczów, którym zależy na każdym procencie wydajności, oraz osób, które mogą korzystać z Anatase

Inne dystrybucje​

Skoro omówiliśmy już największe dystrybucje, przyjrzyjmy się pozostałym: niszowym systemom, które pojawiają się w internecie, i ich historii.

Nobara​

Nobara

Dystrybucja dla graczy bazująca na Fedorze. Podobnie jak Manjaro, Nobara ręcznie synchronizuje pakiety z własnym serwerem lustrzanym mniej więcej raz w miesiącu. Własne pakiety i jądro udostępnia przez COPR, czyli repozytorium pakietów Fedory dla jej użytkowników. Nobara korzysta z Apparmor i udostępnia narzędzia ułatwiające obsługę systemu w porównaniu z Fedorą. Nie jest niezmienna jak Bazzite, więc bardziej przypomina CachyOS. CachyOS ma jednak więcej współtwórców, większą społeczność, bazuje na Arch i oferuje większy ekosystem aplikacji.

Najlepsza dla: graczy, którzy chcą zaspokoić swoją tęsknotę za Fedorą bez zmagań z SELinux

PikaOS​

PikaOS

Dystrybucja dla graczy bazująca na Debian Sid, niestabilnej wersji Debiana z aktualizacjami ciągłymi. W uproszczeniu, PikaOS jest dla Debiana tym, czym CachyOS dla Arch, a Nobara dla Fedory. Debian ma mniej rozbudowany ekosystem aplikacji niż Ubuntu i Arch, więc trzeba będzie polegać na aplikacjach Flatpak. Ponadto Debian Sid ma znacznie mniej użytkowników niż Fedora i Arch, więc można napotkać więcej problemów.

Najlepsza dla: graczy, którzy chcą zaspokoić swoją tęsknotę za Debianem

SteamOS​

SteamOS

W trybie komputera stacjonarnego SteamOS nie oferuje ekranu blokady i wymaga zalogowania do Steam, zanim pozwoli otworzyć pulpit. Ponadto podstawowy mechanizm aktualizacji usuwa wszystkie modyfikacje obrazu. System nie nadaje się do typowego korzystania z komputera stacjonarnego i warto go używać tylko wtedy, gdy najważniejszy jest tryb gry. W takim przypadku świetnie sprawdza się przy podstawowych zadaniach.

Najlepszy dla: graczy, którzy będą korzystać przede wszystkim z trybu gry

Zorin OS​

Zorin OS logo

Ubuntu ze zmienionym wyglądem, przypominającym Windows lub macOS. Niewielkie repozytorium pakietów dystrybuowane z serwerów Ubuntu (PPA) nakłada się na Ubuntu, dodając prosty menedżer sterowników, kilka zmienionych ustawień domyślnych i motywy GNOME, dzięki którym system jest bardziej znajomy dla początkujących. Jeśli chcesz, by system wyglądał jak Windows lub MacOS, działał jak Ubuntu i zawierał kilka preinstalowanych aplikacji biurowych, wybierz Zorin OS. W przeciwnym razie głównymi alternatywami są Ubuntu i Linux Mint.

Najlepszy dla: początkujących użytkowników Linuksa, którzy cenią znajomy wygląd, np. szkół mogących skorzystać z komercyjnego wsparcia

Garuda / EndeavourOS​

Garuda Linux
EndeavourOS logo

Projekty udostępniają instalatory, tapety, ikony i narzędzia, które ułatwiają korzystanie z systemów bazujących na Arch. Są podobne do CachyOS, ale bez nacisku na wydajność — CachyOS w dużej mierze je wyparł. Większość użytkowników uzna CachyOS za lepszą, łatwą w instalacji wersję Arch.

Manjaro​

Manjaro logo

Pierwsza pochodna Arch, która zdobyła popularność. Korzysta z serwera lustrzanego repozytoriów Arch synchronizowanego mniej więcej raz w miesiącu. Oferuje typowy menedżer sterowników, instalator (Calamares) i narzędzia, które ułatwiają obsługę zwykłym użytkownikom. Opóźniona synchronizacja serwera lustrzanego pozwala dodatkowo testować pakiety przed ich udostępnieniem. Niestety, uniemożliwia też korzystanie z AUR. W 2026 roku Arch jest już na tyle stabilny, że może okazać się stabilniejszy: regresje w Arch są szybko naprawiane, ale w Manjaro pozostają ze względu na zamrożone repozytorium.

W marcu 2026 roku społeczność Manjaro zbuntowała się przeciwko prezesowi Manjaro GmbH & Co. KG, domagając się przekształcenia projektu w niemieckie stowarzyszenie e.V. i wstrzymania aktualizacji na kilka miesięcy. Czekamy na dalszy rozwój wydarzeń, by zobaczyć, jak Manjaro ukształtuje swoją przyszłość. Obecni użytkownicy mogą nadal z niego korzystać. Nowi użytkownicy powinni poczekać, obserwować rozwój projektu i rozważyć alternatywę, taką jak CachyOS.

Debian​

Debian logo

Technicznie rzecz biorąc, to właściwa dystrybucja bazowa dla Ubuntu, ale bez wsparcia komercyjnego i certyfikacji urządzeń. Korzystają z niej weterani Linuksa i osoby przekonane, że jest lepsza od RHEL. Używa jej również Steam Runtime, na którym bazuje Proton. Gdyby Debian był dla Ciebie, nie czytałbyś tego tekstu.

Anatase​

Anatase logo

Na koniec Anatase. Dystrybucję założył jeden z pierwszych wieloletnich opiekunów Bazzite, który odpowiadał za jego jądro, gamescope, podstawowe procesy przygotowywania wydań, infrastrukturę aktualizacji i obsługę urządzeń przenośnych. Cel Anatase jest prosty: spełnić obietnicę systemu w stylu „Chromebooka” — zainstalować i zapomnieć — przy jednoczesnym udostępnianiu nowych pakietów odpowiednich dla entuzjastów.

System skupia się na stabilności przy użyciu nowszych pakietów, co jest możliwe dzięki niezmiennej architekturze. Jednocześnie pozwala instalować dowolne pakiety bez psucia systemu, więc możesz swobodnie programować i korzystać z pulpitu. Gamemode pojawił się przy okazji, bo infrastruktura była już gotowa.

Podczas dwóch lat pracy nad Bazzite zebrano tysiące ankiet użytkowników, informacje o nieudanych aktualizacjach, błędach i przeoczeniach. Po kilku miesiącach planowania doprowadziło to do powstania Anatase: jednego obrazu, zbudowanego wyłącznie z pakietów Fedory i pakietów przygotowanych przez Anatase na poświadczonych, publicznie dostępnych maszynach budujących (GitHub), z włączonymi wszystkimi funkcjami bezpieczeństwa Fedory. Obrazy są budowane i testowane w gałęzi kroczącej, zanim zostaną udostępnione, a przed trafieniem do użytkowników przechodzą testy automatyczne i testy z udziałem użytkowników.

Anatase zawiera Spaces, środowisko izolowane umożliwiające jednoczesne uruchamianie instancji Ubuntu, Fedory, Arch i Kali bez dodatkowego narzutu (tylko 50 MB RAM). Można w nich instalować dowolne pakiety zgodnie z oficjalnymi instrukcjami dystrybucji oraz uruchamiać dowolne środowiska programistyczne i aplikacje graficzne. Spaces to prawdziwe instalacje systemów operacyjnych, które korzystają z tych samych narzędzi, co dana dystrybucja, i instalują pakiety bezpośrednio z jej repozytoriów. Następnie lekka warstwa konteneryzacji, oparta na infrastrukturze stworzonej dla Flatpak, pozwala aplikacjom z tego systemu komunikować się z Anatase bez widocznych różnic. Spaces obejmują teraz także opcjonalny Computer Use MCP dla agentów AI, dzięki czemu każdy agent zainstalowany w Space może uruchamiać aplikacje na komputerze i diagnozować problemy.

Sesja gamemode jest opcjonalna i zawsze dostępna. Jest też równie funkcjonalna jak SteamOS. To samo dotyczy obsługi Nvidii i sterowników do kierownic wyścigowych. Każdego laptopa z Anatase można podłączyć do telewizora lub zewnętrznej karty graficznej Nvidia i jednym przyciskiem zamienić w konsolę. Po odłączeniu telewizora i zewnętrznej karty graficznej Nvidia od laptopa i zakończeniu gry możesz od razu wrócić do pracy z uczeniem maszynowym, korzystając z najnowszych frameworków AI, uruchomić DaVinci Resolve, programować sterowniki jądra, aplikacje na komputer, maszyny wirtualne albo robić cokolwiek zechcesz.

Możesz też schować urządzenie do szafy i używać go jako komputera OpenClaw lub do AI, korzystając z najnowszych sterowników dostarczanych w automatycznych cotygodniowych aktualizacjach.

Zalety​

  • Niezmienna architektura zapewnia stabilność
  • Bazuje na Fedorze i ma włączone wszystkie funkcje bezpieczeństwa:
    • Secure Boot, IOMMU, TPMv2, SELinux — zarządzane za Ciebie
    • Opcjonalne szyfrowanie dysku z odblokowywaniem przez TPM i FIDO2
  • Dzięki wspólnemu rodowodowi szeroka zgodność z obejściami problemów i dokumentacją Bazzite
  • Podpisane sterowniki wszystkich przydatnych modułów jądra: Nvidii, kierownic wyścigowych i innych
  • Możesz zainstalować dowolne:
    • Aplikacje (Flatpak, deb, rpm)
    • Narzędzia programistyczne (VS Code, Docker, QEMU, Node.js, Rust, ...)
    • Frameworki AI (ComfyUI, vLLM, llama.cpp, Codex, Claude, Pi, ...)
  • Jeśli zepsujesz Space, możesz odtworzyć go w 5 minut zamiast instalować system ponownie
  • Gamemode jest zawsze dostępny: Twoja potężna stacja robocza AI może też być Steam Machine
    • A Nvidia działa świetnie
  • Obraz bazowy i szablon pozwalają eksperymentować z dowolnym środowiskiem graficznym
    • COSMIC, GNOME, Niri, Cinnamon, Xfce
    • Możesz kolejno wypróbować (rebase) wszystkie środowiska. Wszystko działa
  • Automatyczne cotygodniowe aktualizacje i automatyczne testowanie tych aktualizacji
  • Jeden obraz dla każdego komputera i uproszczona instalacja
    • Grug naciska przycisk pobierania, Grug naciska cztery przyciski i Grug ma poprawnie skonfigurowany komputer z najnowszym sterownikiem
    • Grug przenosi SSD z ROG Ally do laptopa Nvidia. Laptop działa
    • Grug boi się Secure Boot, wyłącza je. Potem Grug włącza Secure Boot, kilka razy naciska Enter i gotowe

Wady​

  • Mniej poradników społeczności dotyczących tej dystrybucji
    • Zwykle przydają się jednak poradniki do Bazzite
  • Secure Boot wymaga rejestracji MOK (Fedora i Ubuntu tego nie wymagają)
  • Nie da się przez weekend eksperymentować z przypadkowymi kombinacjami pakietów
    • Na przykład z UKI, rejestracją Secure Boot z kluczami platformy i niestandardowymi schematami szyfrowania
    • Instalacja Arch zawsze będzie do tego lepsza
    • Szablon wystarczy do wielu takich eksperymentów

Najlepszy dla: graczy, programistów i entuzjastów, którzy chcą mieć najnowsze rozwiązania, ale nie chcą zarządzać komputerem ani diagnozować problemów

Nie najlepszy dla: osób, którym wystarcza coś w rodzaju Linux Mint, albo które chcą intensywnie eksperymentować z systemem

Aby wypróbować Anatase, skorzystaj z przewodnika instalacji, w tym instrukcji konfiguracji podwójnego rozruchu i Secure Boot. Jeśli komputer ma służyć przede wszystkim do korzystania z sesji gier Steam, przejdź do porównania systemów na urządzenia przenośne i HTPC.