Ana içeriğe geç

Masaüstü ve Dizüstü Linux Dağıtımları Karşılaştırması

Bir Linux işletim sistemi seçmek göz korkutucu olabilir; belki de Anatase sizin için doğru seçenek değildir. Bu bölümde, masaüstü kullanıcıları arasında en popüler dağıtımları ve Linux’a yeni başlayanlar, geliştiriciler ve oyuncular açısından her birini neden değerlendirebileceğinizi anlatıyoruz.

Elde taşınır bir cihazda veya televizyonda SteamOS tarzı bir deneyim için elde taşınır cihaz ve HTPC karşılaştırmasına bakın.

Linux dağıtımlarına hızlı bir bakış​

Değişmez veya değiştirilebilir​

Son iki yılda değişmez dağıtımlar popüler hâle geldi. Bunun nedeni, tüm bakım işlerini sizin elinizden alıp bilgisayarınızı bir cihaza dönüştürmeyi vaat etmeleri. Bunu yapmak için bilgisayarınızda değişiklik yapma, düzeltme uygulama veya sürücü yükleme olanağını ortadan kaldırırlar. Ayrıca bazı uygulamaları yüklemek zorlaşabilir. Unutmamanız gereken önemli nokta şu: Bunları yapmak inanılmaz kolay, doğru şekilde çalışır hâle getirmekse inanılmaz zordur. Bir öğleden sonra içinde bir tane oluşturabilirsiniz. Ancak kullanıcıların bilgisayarlarında yapacağı tüm bakım ve düzeltme işleri artık dağıtımın bakımını üstlenen kişi tarafından yapılmalıdır.

Doğru şekilde bakımı yapılan değişmez bir işletim sistemi harikadır. Yükler ve unutursunuz. Bakımı düzgün yapılmayan biriyse ilk bakışta harika görünür, ancak birkaç hafta veya ay sonra bozulur ve sizi çileden çıkarır. Anatase bu zorluğun üstesinden gelmeye çalışıyor; başarıp başaramayacağımızı zaman gösterecek.

Ubuntu, Fedora veya Arch?​

Bunlar büyük dağıtımlardır ve hangisini seçerseniz seçin sisteminizin temelini oluştururlar. Yazılım desteği, öngörülebilir bir LTS temeli ve üretici tarafından onaylanmış donanım sizin için önemliyse Ubuntu’yu seçin. Kişisel kullanımda bunlar daha az önem taşır; bu nedenle genellikle Arch ve Fedora türevlerini karşılaştırırsınız. Bunlar daha yeni paketler ve özellikler sunar, karşılığında biraz daha fazla bakım gerektirir. Ana bilgisayarınız için bu makul bir ödünleşimdir. Özel uygulamalar, sürücüler ve kodekler de dâhil daha geniş bir seçenek yelpazesi istiyorsanız ve paket kümesini tamamlamak için AUR’a erişmeyi tercih ediyorsanız Arch’ı seçin. Daha yüksek güvenlik ve paket kökeni doğrulaması istiyorsanız Fedora’yı seçin. Merkezi derleme hizmeti ve COPR (AUR alternatifi) herkese açık olarak derleme yapar ve merkezi imzalama kullanır; bu nedenle tedarik zinciri saldırıları çok daha düşük olasılıktadır. Ancak Nvidia sürücülerini ve video kodeklerini, bu standartları karşılamayabilecek bir üçüncü taraf deposundan kendiniz yüklemeniz veya bir Fedora türevi kullanmanız gerekir.

CachyOS veya Omarchy?​

Yani Arch’ı kendiniz kurmaktan vazgeçtiniz. Sorun değil, ancak artık “Bu arada, Arch kullanıyorum” deme ayrıcalığını kaybettiniz. Geleneksel bir masaüstüyle Arch kullanmak ve bilgisayarınızdan biraz daha fazla performans almak istiyorsanız CachyOS size uygun olabilir. Omarchy henüz geliştirilip olgunlaştırılmakta olan yeni ve farklı bir deneyim sunar. Bu yönüyle hafta sonu denemesi yapmak veya eski bir bilgisayara yeniden hayat vermek için idealdir. İkisini de kurmak kolaydır. Omarchy daha basittir; CachyOS ise daha esnektir ve yükleyicisi üzerinden çift önyükleme düzenlemenize olanak tanır. İkisi de Secure Boot’u veya tek sürücüde çift önyüklemeyi kutudan çıktığı hâliyle desteklemez; bunları kendiniz elle ayarlamanız gerekir.

Bazzite veya Anatase?​

Bazzite daha popülerdir, farklı kullanım alanları için geniş bir imaj seçkisine ve önceden yüklenmiş birçok uygulamaya sahiptir. Anatase daha yenidir; bu nedenle teknik borcu çok daha azdır ve tek bir imaj olarak tasarlanmıştır. Bazzite, Flathub’da bulunmayan uygulamaları yüklemek için Distrobox, Homebrew ve podman’a, kullanım alanınıza göre özelleştirilmiş bir deneyim sunmak için de birden fazla imaja dayanır (SteamOS benzeri, Geliştirici, Nvidia). Anatase, Flathub’a pek uygun olmayan uygulamaları yüklemenin başlıca yolu olarak Spaces sunar. Spaces, önceden yüklenmemiş olan podman’ı ve Homebrew ile Distrobox’ı yükleme olanağını da sunarken Ubuntu, Arch ve Fedora’ya erişim sağlar. Anatase daha hafiftir: yükleyicisi 4,7 GB iken Bazzite’ınki 8-10 GB’tır.

Masaüstü Linux’a genel bakış​

Adayların özetini aşağıdaki tabloda görebilirsiniz.

SistemEn uygun kullanımBaşlıca kısıtlama
Ubuntuİş, geliştirme ve sertifikalı dizüstü bilgisayarlarLTS sürümleri arasında daha eski masaüstü ve paket sürümleri
FedoraGüncel bir masaüstü ve Linux geliştirmeSık büyük sürüm yükseltmeleri ve Nvidia ile kodekler için ek kurulum
ArchLinux öğrenmek ve tüm sistemi denetlemekKurulum, bakım ve sorun giderme size kalır
OmarchyÖzenle seçilmiş varsayılanlarla sıra dışı bir döşemeli masaüstüBir süre “hızlı ilerleyip bazı şeyleri bozabilir”
CachyOSOyun ve performansı en üst düzeye çıkarmaHâlâ bakım ve zaman zaman sorun giderme gerektirir
Linux MintTanıdık masaüstü kullanımı ve eski bilgisayarlarGüncel masaüstü ve oyun özellikleri daha az
Pop!_OSCOSMIC’i denemek ve System76 bilgisayarları kullanmakCOSMIC’in özellikleri hâlâ geliştiriliyor
BazziteSürücüleri ve araçları içinde gelen oyun masaüstüFlatpak dışında kalan uygulamaları ve imajı kullanmak daha fazla uğraş gerektirebilir
AnataseAz bakım gerektiren oyun ve geliştirmeDeğiştirilebilir bir sisteme kıyasla daha az esneklik
Ubuntuİş, geliştirme ve sertifikalı dizüstü bilgisayarlar
Başlıca kısıtlama
LTS sürümleri arasında daha eski masaüstü ve paket sürümleri
FedoraGüncel bir masaüstü ve Linux geliştirme
Başlıca kısıtlama
Sık büyük sürüm yükseltmeleri ve Nvidia ile kodekler için ek kurulum
ArchLinux öğrenmek ve tüm sistemi denetlemek
Başlıca kısıtlama
Kurulum, bakım ve sorun giderme size kalır
OmarchyÖzenle seçilmiş varsayılanlarla sıra dışı bir döşemeli masaüstü
Başlıca kısıtlama
Bir süre “hızlı ilerleyip bazı şeyleri bozabilir”
CachyOSOyun ve performansı en üst düzeye çıkarma
Başlıca kısıtlama
Hâlâ bakım ve zaman zaman sorun giderme gerektirir
Linux MintTanıdık masaüstü kullanımı ve eski bilgisayarlar
Başlıca kısıtlama
Güncel masaüstü ve oyun özellikleri daha az
Pop!_OSCOSMIC’i denemek ve System76 bilgisayarları kullanmak
Başlıca kısıtlama
COSMIC’in özellikleri hâlâ geliştiriliyor
BazziteSürücüleri ve araçları içinde gelen oyun masaüstü
Başlıca kısıtlama
Flatpak dışında kalan uygulamaları ve imajı kullanmak daha fazla uğraş gerektirebilir
AnataseAz bakım gerektiren oyun ve geliştirme
Başlıca kısıtlama
Değiştirilebilir bir sisteme kıyasla daha az esneklik

Temel dağıtımlar​

Tüm Linux dağıtımları bir ana dağıtımdan türetilir. Başlıca üç ana dağıtım Ubuntu, Fedora ve Arch’tır. Üçü de günlük kullanım için uygundur; ayrıntıları onları temel alan dağıtımlar için de geçerlidir. Bu nedenle önce bu üçünü ele alıyoruz.

Ubuntu​

Ubuntu logosu

Ubuntu, Canonical tarafından bakımı yapılan sürüm tabanlı bir dağıtımdır. Debian (topluluk dağıtımı) temellidir ve iki yılda bir “LTS” sürümü çıkarır. Sürüm numarası tarihten oluşur: 26.04, Nisan 2026 anlamına gelir ve 2026’nın LTS sürümüdür. Sonraki sürüm 2028’de çıkar. Ubuntu’nun çalışma şekli şöyledir: Sürümden birkaç ay önce tüm paket sürümlerini sabitler ve ardından güvenlik güncellemeleriyle birlikte bu sürümleri ilgili sürümün kullanım ömrü boyunca korur. Her LTS, ücretsiz olarak 5 yıl ve ücret karşılığında 15 yıl boyunca desteklenir (Ubuntu Pro ve Legacy Addon).

Sürüm takvimi, yazılım geliştiricilerinin yazılımlarını Ubuntu’yu hedefleyerek hazırlamasını ve donanım üreticilerinin dizüstü bilgisayarlarına destek eklemesini kolaylaştırır. Ubuntu’nun dizüstü bilgisayarlar için bir sertifikasyon programı vardır ve çok sayıda kurumsal bilgisayar bu programdan geçer. Bu nedenle ThinkPad’ler ve Dell Latitude’lar, hem Canonical hem de üreticileri tarafından desteklenen iyi bir Ubuntu desteğine sahiptir.

Masaüstü sürümü GNOME temellidir; KDE (Kubuntu), Xfce (Xubuntu) ve diğer masaüstü ortamlarını kullanan alternatifleri de vardır. Böylece yaygın masaüstü ortamları arasından geniş bir seçim yapabilirsiniz.

Ubuntu’nun başlıca dağıtım sistemleri paketler için apt, uygulamalar içinse Snap’tir. Performansı ve kapalı yapısı nedeniyle birçok kullanıcı Snap’i sevmez. Snap uygulamalarını Ubuntu’ya yalnızca Canonical yeniden dağıtabilir, mağaza özeldir ve varsayılan olarak yalnızca Ubuntu tarafından kullanılır.

Geliştiriciler, araştırmacılar ve iş ortamları için harika bir seçenektir. Her şey kutudan çıktığı hâliyle çalışır ve BT departmanları sertifikalı dizüstü bilgisayarlar satın alabilir. Örneğin Steam tarafından resmi olarak desteklenen tek işletim sistemidir. Bu, paket olarak yüklenen Steam anlamına gelir; Snap içindeki Steam anlamına gelmez. Yönetilen ilkeler ve Intune desteği de vardır.

Ancak sıradan kullanıcılar, meraklılar ve iş istasyonları için olumsuz yönleri vardır. Bir işletim sistemini kullanmak için para almakla onu kullanmaktan keyif almak aynı şey değildir. Bir LTS sürümünden diğerine yükseltme yapmak mümkün olsa da pratik değildir ve sistemi bozmak çok kolaydır. Dolayısıyla Ubuntu’yu bir kez yüklediğinizde, yeniden yükleme yapana kadar aynı sürümü kullanırsınız. Zaman içinde hiçbir iyileştirme almadan 5 yıl boyunca böyle kullanabilirsiniz. GNOME yılda 2 sürüm çıkarır; LTS sürümleri bunları almaz.

Avantajlar​

  • Onaylanmış donanımlar için harika donanım desteği
  • Özellikle geliştirme yazılımları için harika yazılım desteği
  • Çok sayıda üçüncü taraf paketi eklemediğiniz sürece çok kararlı
  • Resmi, imzalı Nvidia sürücüleri
  • Secure Boot ve AppArmor
  • Güvenlik güncellemeleri

Dezavantajlar​

  • Yüklediğinizde elde ettiğiniz deneyim 5 yıl boyunca aynen kalır
    • apt üzerinden gelen paketler ve yazılımlar eski ve güncelliğini yitirmiş hissi verebilir
  • Sürücüler eskir ve oyun performansı düşer
  • Yeni LTS çıktığında muhtemelen yeniden yüklemeniz gerekir
  • Dizüstü bilgisayarınız LTS sürümünden birkaç ay sonra (ör. 2026’da) çıktıysa sürücü sorunları yaşayabilirsiniz
  • Nvidia sürücülerini güncellemek zordur ve apt bozulabilir

Şunlar için ideal: Sıradan kullanıcılar, geliştiriciler, iş ortamları, okullar, belediyeler, sunucular

Şunlar için ideal değil: Performansa, yeni özelliklere ve gizliliğe önem veren kullanıcılar

Fedora​

Fedora logosu

Fedora, Red Hat Enterprise Linux’un ana dağıtımıdır. Red Hat (büyük bir şirket) tarafından finansal olarak desteklenir ve Red Hat’in ihtiyaç duyduğu bir dağıtımdır; dolayısıyla ortadan kalkmayacaktır. Zengin bir paket deposu vardır ve paketlerin en yeni sürümlerini bir ila iki haftalık bir deneme süresinin ardından içerir. Fedora yılda iki sürüm çıkarır ve her sürüm 13 ay boyunca desteklenir. Her sürüm süresince paketlerin çoğu güncellenir; her sürümde yalnızca temel kütüphaneler ve büyük değişiklikler ertelenir.

Fedora’da SELinux ve Secure Boot gibi birçok kurumsal özellik bulunur. Altyapısı çok güvenlidir; bu nedenle yüklediğiniz paketlerin güvenli olduğundan emin olabilirsiniz. Ayrıca Fedora, patent kısıtlamalı bileşenleri dışarıda bırakarak yalnızca OSI lisanslı gerçek açık kaynaklı yazılımları içerir. Bu, Nvidia ve kodek desteğinin çok sınırlı olduğu ve bunların tümünü üçüncü taraf depolarıyla kendiniz eklemeniz gerektiği anlamına gelir. Özel uygulamalar için Flathub veya başka bir uygulama deposu kullanmanız da gerekir. Fedora’nın paketlemediği ancak lisans koşullarına uyan uygulamaları diğer geliştiriciler COPR’da yayımlayabilir. COPR, Arch’taki AUR gibidir; ancak paketler Fedora tarafından derlenir ve imzalanır.

Fedora’nın dizüstü bilgisayarlar için bir onay programı vardır, ancak bu program hiçbir şeyi garanti etmez. Bu nedenle Framework gibi desteklenen dizüstü bilgisayarlar çalışır; yine de ufak sorunlar yaşanabilir. Kimse sorun yaşamayacağınızı veya sistemin bozulmayacağını garanti etmez. SELinux özenli bakım ister; bu bakımı sizin sağlamanız gerekir. İleri düzey Linux kullanıcıları aynı kurulumla Fedora’yı yıllarca sorunsuz kullanabilir. Sisteminizi bozarsanız bir düzeltme yolu bulun veya başka bir dağıtım kullanın.

Fedora’nın çoğu masaüstü ortamı için resmi sürümleri vardır (Editions ve Spins olarak adlandırılır): GNOME (Workstation), KDE, Xfce, Cinnamon, MATE, i3, Sway, Budgie, COSMIC.

Avantajlar​

  • Linux’un en yeni sürümleri
  • Linus Torvalds’ın (Linux çekirdeğinin kurucusu) tercih ettiği dağıtım
  • En güvenli Linux dağıtımı
  • Çok zengin bir açık kaynaklı paket deposu
  • Secure Boot
  • Linux geliştirme için harika

Dezavantajlar​

  • Çok yeni paketler bazen bozulur ve eski sürümlere döndürülmeleri gerekir
  • Yılda bir veya iki kez büyük bir güncelleme yapmanız gerekir
  • Fazla güvenli: SELinux bozulabilir ve kurulumunuz çalışmayı durdurabilir
  • Sürücüler için üçüncü taraf paketleri yüklemek neredeyse zorunludur ve sistemi bozabilir
  • Altı aylık sürüm aralığı çok kısa olduğundan üçüncü taraf yazılım desteği azdır
    • Bu, belirli araç zincirleriyle (ör. ROS, AI) yazılım geliştirmeyi zorlaştırabilir

Şunlar için ideal: Linux meraklıları ve Linux geliştiricileri

Şunlar için ideal değil: Sıradan kullanıcılar, Nvidia kullanan oyuncular, sık kullanılmayan bilgisayarlar

Arch​

Arch Linux logosu

Arch, büyük bir resmi depoya sahip bir topluluk dağıtımıdır (kurumsal desteği azdır). Bu depo, açık kaynaklı ve özel paketlerden oluşan zengin bir katalog içerir. Ayrıca Arch, Arch’a eklenemeyecek veya eklenmesi pratik olmayan paketler oluşturmak için herkesin tarif yükleyebildiği Arch User Repository (AUR) deposunu sunar.

Arch yükleyicisi yalınlığıyla ünlüdür. Sistemi kurmak için komut yazmanız veya terminal tabanlı bir uygulama (TUI) olan archinstall betiğini kullanmanız gerekir. Bu durum, Arch’a “Bu arada, Arch kullanıyorum” diyenlere özgü bir ün kazandırdı.

Arch, büyük dağıtımlar arasında en yeni sürümlere en hızlı geçenidir ve güncellemeleri Fedora’dan bir hafta veya daha önce sunar. Üstelik Fedora’da Red Hat için ilkelere ve en yeni geliştirmelere odaklanılırken milyonlarca kişi Arch’ı bilgisayarlarında kullanır; böylece sorunlar hızla bulunup çözülür.

Fedora’ya kıyasla kullanıcılara daha fazla hitap eder; Nvidia sürücü desteği, diğer sürücüler, Vivaldi tarayıcısı gibi özel paketler ve AUR’da bulunan çok sayıda üçüncü taraf uygulama sunar. Bu uygulamaların bazılarını geliştiricileri, bazılarınıysa topluluk üyeleri sağlar.

2016’dan itibaren bu birleşim Arch’ı çok popüler hâle getirdi ve daha sıradan kullanıcıların pürüzleri giderilmiş hâliyle Arch’ın avantajlarından yararlanmasını sağlayan birçok türevin ortaya çıkmasına yol açtı.

Ancak AI, Arch’ın güvenlik sınırlarını göstermeye başlıyor. AUR sürekli bir saldırı ve kötü amaçlı yazılım kaynağı hâline geldi. Ayrıca her Arch katkıcısı kendi paketlerini derleyip imzalıyor (Fedora ve Ubuntu derleme hizmetleri kullanıyor). Tedarik zinciri saldırıları artarken artık yeterince güvenli olup olmadığını sormak gerekiyor.

Avantajlar​

  • En yeni sürücüler, en iyi performans
  • Özel ve açık kaynaklı uygulamalardan oluşan çok zengin paket deposu
  • AUR ile birleştiğinde tüm dağıtımlar arasındaki en zengin paket deposu
  • “Resmi” olarak desteklenmese de çoğu geliştirici araç takımı biraz uğraşla çalışır
    • Geliştirme ve oyun Arch’ta harika çalışır
  • İlk günden itibaren en yeni ve en iyisi
  • Tüm dağıtımlar için başlıca başvuru kaynağı olan harika Wiki

Dezavantajlar​

  • Kurulumu zordur. Ama amaç da budur, “bu arada”
  • Sistemi bozabilirsiniz; bozarsanız bu sizin hatanızdır. RTFM ve bülteni okuyun
  • Kendi anahtarlarınızı oluşturmadığınız sürece Secure Boot yoktur (eğlenceli bir proje)
  • 2026 itibarıyla paket güvenliğinin yetersiz olduğu söylenebilir
    • Valve, 2024’te Arch’a bir derleme hizmeti oluşturması için fon sağladı, ancak hizmet henüz hayata geçirilmedi

Şunlar için ideal: Linux’un nasıl çalıştığını öğrenmek isteyen meraklılar (oyuncu veya geliştirici olabilirler)

Şunlar için ideal değil: Sıradan kullanıcılar, terminal kullanmayı bilmeyenler, sık kullanılmayan bilgisayarlar (özenle bakılması gerekir)

Önde gelen dağıtımlar​

Omarchy (DHH tarafından)​

Omarchy logosu

Omarchy, Ruby on Rails’in yaratıcısı David Heinemeier Hansson tarafından kurulan tartışmalı bir Linux dağıtımıdır. Arch için hazırlanmış yapılandırma dosyaları (dotfiles) ve başka bir tartışmalı geliştirici olan Vaxry’nin Hyprland masaüstü ortamını önceden yapılandıran bir yükleyici koleksiyonu olarak başladı. Burada siyaseti bir kenara bırakıp dağıtıma teknik açıdan bakacağız.

2026’da Omarchy gerçek bir Linux dağıtımıdır. Kendi yansılama sunucuları, sürüm takvimi ve sürüm mühendisliği vardır. DHH, Omarchy için bir vakıf olan Omacom’u kurdu. Zengin bağışçılar vakfa 23 milyon dolarlık bir bağış fonu sağladı (23 milyon doların büyük kısmı para değil, AI token’larıdır). Omacom, Omarchy’yi bağımsız bir işletim sistemine dönüştürmek için bağış fonunun tamamını gelecek 3 yıl içinde harcamayı planlıyor. Çekirdek geliştiricisi, Hyprland geliştiricisi Vaxry ve Quickshell geliştiricisi başta olmak üzere tam zamanlı birkaç geliştirici şimdiden işe alındı.

Omarchy’deki döşemeli pencere yöneticisi, en son 4.5 Quattro sürümüyle sürüklenebilir pencereler de sunuyor. Böylece yeni kullanıcılar işletim sistemine daha kolay alışabiliyor. Ağustosta çıkan Quattro sürümü, GNOME paketlerinden ve Hyprland yardımcı araçlarından uzaklaşarak kendi masaüstü ortamını oluşturdu. Bunda birleştirici olarak Hyprland, işletim sistemi yardımcı araçlarının temelinde ise Quickshell kullanılıyor. Proje tamamen AI ile geliştiriliyor, AI katkılarını teşvik ediyor ve çok hızlı ilerliyor. Proje ayrıca “ajanlar tarafından, ajanlar için” tasarlandığını iddia ediyor. Ajanlar işletim sistemine entegre; sorunları teşhis etmek ve sistemi özelleştirmek için kullanılabiliyor. Ancak bu ajan entegrasyonu uygulamada yetersiz ve basit hissettiriyor. Sonuçta ChatGPT uygulamasına bir bağlantı, birkaç Markdown dosyası ve bir üçüncü taraf araç takımı var; bunların hepsini kendiniz yükleyebilirsiniz.

Avantajlar​

  • Görünümü ve kullanımı çok farklı bir işletim sistemi (omakase)
  • Birden çok platform desteği: x86, Arm Nvidia ve Qualcomm dizüstü bilgisayarları ve Mac’ler
    • Kararlılık platforma göre değişebilir
  • İlginç bir deneyim
  • Intel Mac’ler için harika ve ARM Mac’ler için giderek daha iyi destek

Dezavantajlar​

  • Döşemeli düzen, birden fazla monitör ve karmaşık pencere düzenleri için pek uygun değil
  • Geciken yansılama sunucuları yüzünden AUR kullanılamıyor
    • Ancak Omarchy, yeniden paketlenmiş AUR paketlerinden oluşan zengin bir depo sunuyor
  • Projede temel özellikler hâlâ geliştiriliyor
    • 4.5 sürümü Japonca klavye desteği sunuyor
  • AI entegrasyonu pazarlamaya kıyasla yetersiz hissettiriyor
  • Gereksiz yazılım sayılabilecek uygulamalara bağlantılar içeriyor
    • 1Password, HEY, ChatGPT, ...
  • Çevrimiçi tartışmaların bir kısmı Hyprland ile Arch’a geçiş üzerine
    • Bu, uzun vadede kararsızlık olabileceğine veya kullanıcıların “daha fazlasını istemeye” başlayabileceğine işaret ediyor

Şunlar için ideal: Linux’a yeni başlayan meraklılar, ikinci bir dizüstü bilgisayar, eski Mac’ler, hafta sonu projeleri

Şunlar için ideal değil: Birden fazla monitör, sıradan kullanıcılar, tek iş bilgisayarınız (şimdilik)

CachyOS​

CachyOS

CachyOS, performansa odaklanan Arch türevi bir dağıtımdır. Zengin çekirdek seçenekleri, kullanım kolaylığı, özel Proton sürümü ve en yeni optimizasyonlarıyla tanınır.

CachyOS, Arch üzerine eklenmiş bir depo olarak uygulanır. CachyOS kullanıcıları paketlerin çoğunu doğrudan Arch’tan indirir; çekirdek gibi değişikliklerden oluşan bir katman ise CachyOS tarafından sağlanır. Proje, çekirdek yöneticisi, grafik paket yöneticisi ve Arch’ta bulunan çoğu masaüstü ortamını yükleyebilen grafik yükleyici sunar. Ayrıca AUR paketlerinin bazılarını kullanıcıların daha kolay erişebilmesi için paketler.

Arch bölümünde anlatılanlar CachyOS için de bütünüyle geçerlidir. Aralarındaki fark, CachyOS’un kurulum ve bakımının biraz daha kolay olması ve Discord veya Reddit üzerinden topluluk desteği sunmasıdır. CachyOS’un paket katmanı Arch ile eşzamanını kaybedebilir. Yanlış zamanda güncelleme yapmak sistemin açılmamasına yol açabilir; bu durum yakın zamanda belgelenmiştir.

Avantajlar​

  • Arch’tır
  • Omarchy’den farklı olarak AUR çalışır (yansılama sunucusu gecikmesi yoktur)
  • Kurulumu ve kullanımı Arch’tan daha kolaydır
  • Bazı kıyaslama testlerinde daha iyi performans gösterir (%1-5)
  • Arch’ın sunmadığı yaygın uygulamaları önceden paketler
  • Daha fazla topluluk desteği sunar

Dezavantajlar​

  • Arch’tır
  • Performans optimizasyonları onu Arch’tan biraz daha az kararlı kılar
  • Paketlerinin Arch yansılama sunucularıyla eşzamanını kaybetmesi sistemi bozabilir
    • Bunu iyileştirmek için çalışmalar sürüyor

Şunlar için ideal: Oyuncular; performansın her %’sini elde etmek veya en yeni optimizasyonları denemek isteyen meraklılar

Şunlar için ideal değil: Bilgisayarının bakımını yapmadan çalışmasını isteyen kullanıcılar

Linux Mint​

Linux Mint logosu

Linux Mint, hepimizin büyüdüğü ve sevdiği işletim sistemidir. Ubuntu’dur, ancak Snap ve analiz araçları gibi Ubuntu’nun ticarileştirme özelliklerinden arındırılmıştır. Proje tutucu bir yaklaşım benimser, Cinnamon masaüstü ortamını kullanır ve Windows kullanıcılarının aşina olduğu, kullanımı çok kolay bir deneyim sunar. “Chromebook” deneyimi sağlamak ve eski bilgisayarınıza yeniden hayat vermek için harikadır.

Ne yazık ki eski temeli ve Wayland desteği kazanmaya yeni başlayan, hâlâ varsayılan olarak X11 kullanan bir birleştirici olan Cinnamon nedeniyle HDR, VRR, monitör başına farklı ölçekleme, yatay paneller (elde taşınır cihazlarda bulunanlar gibi) ve diğer birçok güncel oyun özelliğini desteklemez.

Avantajlar​

  • Eski dizüstü bilgisayarlara ikinci bir hayat vermek için harika
  • İnternette gezinmek için kullanılan bilgisayar gibi Chromebook sayılabilecek her kullanım için harika

Dezavantajlar​

  • Modern cihazlar için uygun değil
  • Eski sürücüler ve 10 yıldır değişmeyen eski bir görünüm
  • Oyun performansı beklentilerin altında kalıyor

Şunlar için ideal: Amcanız, büyükanneniz ve ebeveynleriniz; bilgisayarınız hayatınızın odağında değilse siz

Şunlar için ideal değil: Modern bilgisayarlar, meraklılar, geliştiriciler, sıkı oyuncular

Pop!_OS​

Pop!_OS logosu

Pop!_OS, ABD’de iş istasyonlarına odaklanan bir dizüstü ve masaüstü bilgisayar üreticisi System76’nın bakımı altındaki bir Ubuntu türevidir. Pop!_OS, yaklaşık 8 yıl önce bilimsel çalışmalar ve oyun için kullanımı kolay bir Windows alternatifi olarak popüler oldu.

Pop!_OS daha önce GNOME’u döşeme özellikleriyle genişletiyor ve System76 müşterilerinin sevdiği kendine özgü bir deneyim sunuyordu; Nvidia desteği de sağlıyordu. Ancak bu değişiklikleri GNOME ile eşzamanlı tutmanın karmaşıklığı ve yeni Ubuntu sürümlerini temel alan sürümlerin gecikmesi, System76’yı bir mühendis ekibini COSMIC adlı yeni masaüstü ortamını geliştirmeye ayırmaya yöneltti. Bu ortam birkaç yıldır geliştiriliyor.

COSMIC’in özellikleri henüz KDE ve GNOME’un sunduğu düzeye ulaşmadı; çeşitli kararlılık sorunları ve çökmeler yaşanıyor. Üstelik geliştirme takvimi, Ubuntu 24.04’ü temel alan Pop!_OS 24.04’ün (Ubuntu 24.04, Nisan 2024’te çıkmıştı) Aralık 2025’te yayımlanmasına neden oldu. Bu sırada kullanıcılar Ubuntu 2026’yı beklemeye başlamıştı. 2026’nın sonuna yaklaşırken 26.04 sürümü hâlâ çıkmamış olduğundan Pop!_OS’u artık ciddi bir dağıtım olarak önermek zor.

Avantajlar​

  • Yeni COSMIC ortamının yaratıcısı; resmi destek sunuyor
  • Kullanımı kolay, isteğe bağlı modern bir döşemeli düzen sunuyor

Dezavantajlar​

  • Döşemeli düzen yeni kullanıcıların kafasını karıştırıyor
  • Ubuntu’ya kıyasla eski kütüphaneler
  • COSMIC’te kararlılık sorunları

Şunlar için ideal: COSMIC’i deneyimlemek ve System76 bilgisayarları kullanmak

Bazzite (Masaüstü)​

Bazzite logosu

Fedora’nın sunduğu atomik sürümler olan Silverblue’dan (GNOME) ve Kinoite’den (KDE) türetilmiş bir projedir. Değişmezdir ve güncellemeler için ostree kullanır. Değişmez olması, bazı paketleri ekleyebilmenize rağmen bunu yapmanın ve güncellemelerin kararlı kalmasını sağlamanın çok zahmetli olduğu anlamına gelir. Bu atomik sürümlerin temelindeki teknolojiler çeşitli Red Hat ürünlerinde kullanılır ve çok kararlıdır. Ancak Fedora bu sürümlere pek ilgi göstermez ve değişmez yapıları, normal kullanım için gereken kodekleri ve sürücüleri eklemeyi çok zorlaştırır. Bunların başlıca uygulama dağıtım yöntemi Flatpak’tir.

Universal Blue, Fedora’nın kendisinin eklemeyeceği sürücüleri ekleyerek bu sorunu çözmek için başladı. Amaç, Chromebook kadar kolay ama modern bir Linux bilgisayar sunmaktır. Universal Blue bünyesinde oyunlara odaklanan bir proje olarak Bazzite ortaya çıktı. Bazzite; Nvidia sürücülerini, Steam’i, Homebrew uygulama yöneticisini ve çeşitli oyun eklentilerini ekler. Elde taşınır cihazlarda SteamOS benzeri bir deneyim sunduğu için öne çıktı. Bunun için Fedora üzerinde benzer bir deneyim sunmak üzere SteamOS bileşenlerini paketleyen özel bir imaj oluşturuldu. Cihaz entegrasyonu için verilen yoğun emek sayesinde proje öne çıktı; bu cihazlarda çalışan ilk projeydi.

Ancak 2026’da proje duraklıyor gibi görünüyor. Bazzite’ın çekiciliği, değişmez tasarımının yeni kullanıcıların sistemi bozamamasını sağlamasıdır. Fakat bunun bir avantaj olabilmesi için işletim sisteminin kararlı bir deneyim sunması gerekir. 2026’da çevrimiçi geri bildirimlerin çoğu bunun böyle olmadığına işaret ediyor. Bir sorun çıktığında değişmez bir işletim sistemini düzeltmek CachyOS gibi bir sisteme göre çok daha zordur. Tek bir uygulamayı çalışır hâle getirmek bile zor olabilir. Bu da işletim sisteminin düzgün çalışması için gereken bakımın ve testlerin önemini iki katına çıkarır. Alternatif olarak Anatase, Bazzite ile ortak bir geçmişe sahiptir; bu nedenle Bazzite’ta çalışan çoğu şey Anatase’ta da çalışır. Ayrıca siyah ekran gibi hataları en aza indirmek için otomatik testler ve daha temkinli sürücü güncellemeleri kullanır.

Avantajlar​

  • Değişmez imaj, kullanıcının sistemi bozmasını zorlaştırır
  • Otomatik güncellemeler
  • Gamemode için olanlar da dâhil GNOME ve KDE seçenekleri
  • Oyun oynamak için gereken her şeyi içerir
    • Nvidia, direksiyon seti sürücüleri, Windows için Secure Boot, Steam
    • Çok çeşitli oyun eklentileri için kurulum yönergeleri
    • Eski Nvidia GPU’ları (GTX 1000 ve daha eski) için özel imaj
  • Ayrı bir DX imajı, VS Code ve Docker ile geliştirme olanağı sağlar

Dezavantajlar​

  • İstenmeyebilecek çok sayıda yazılım içerir
    • Steam, Homebrew başlatıcısı (analiz araçlarıyla birlikte), çeşitli Flatpak’ler
  • İhtiyacınız olan bir şey yok mu?
    • Flatpak ise çalışır
    • Değilse kapsayıcıya almanız gerekir (uğraştırır) ve sorunlarla karşılaşabilirsiniz
  • Çok fazla imaj çeşidi var (20+)
    • Her güncellemede bir şeyleri bozmayı kolaylaştırır
    • Cihazınıza uygun imajı seçmek zordur
  • Geliştirici imajı ayrıdır ve çok büyüktür; yalnızca VS Code ve Docker ekler
    • Neredeyse tamamen kapsayıcı tabanlı iş akışları gerektirdiğinden çoğu geliştirici için kullanımı zordur
    • Diğer IDE’ler desteklenmez

Şunlar için ideal: Oyuncular, bilgisayarının “sadece” çalışmasını isteyenler

Şunlar için ideal değil: Geliştiriciler (DevOps veya VS Code kullanmayanlar), her %’yi elde etmek isteyen kurcalama meraklıları, Anatase kullanabilecek kişiler

Diğer dağıtımlar​

En büyük dağıtımları ele aldığımıza göre, çevrimiçi olarak karşınıza çıkan niş dağıtımlara ve geçmişlerine göz atalım.

Nobara​

Nobara

Fedora temelli bir oyun dağıtımıdır. Nobara, Manjaro’ya benzer bir yaklaşım benimseyerek yaklaşık ayda bir paketleri elle eşzamanlar ve kendi paket yansılama sunucusuna aktarır. Özel paketleri ve çekirdeği için Fedora’nın kullanıcılarına sunduğu paket deposu COPR’ı kullanır. Nobara AppArmor kullanır ve Fedora’ya kıyasla kullanımı kolaylaştıran araçlar sunar. Bazzite gibi değişmez değildir; bu açıdan CachyOS’a daha yakındır. Ancak CachyOS’un daha geniş bir katkıcı ve kullanıcı topluluğu vardır; ayrıca daha geniş bir uygulama ekosistemine sahip Arch temellidir.

Şunlar için ideal: SELinux ile uğraşmadan Fedora deneyimi yaşamak isteyen oyuncular

PikaOS​

PikaOS

Debian’ın kararsız, sürekli güncellenen sürümü Debian Sid temelli bir oyun dağıtımıdır. Özünde Debian için CachyOS neyse, Fedora için de Nobara odur. Debian’ın uygulama ekosistemi Ubuntu ve Arch’a kıyasla daha sınırlıdır; bu nedenle Flatpak uygulamalarına bel bağlamanız gerekir. Üstelik Debian Sid’in kullanıcı kitlesi hem Fedora’dan hem de Arch’tan çok daha küçüktür; bu yüzden daha fazla sorunla karşılaşabilirsiniz.

Şunlar için ideal: Debian deneyimi yaşamak isteyen oyuncular

SteamOS​

SteamOS

Masaüstü olarak kullanıldığında SteamOS kilit ekranı sunmaz ve masaüstüne erişmek için ilk açılışta Steam’e giriş yapmanızı zorunlu kılar. Ayrıca temel güncelleyicisi, güncellemeler sırasında imaj özelleştirmelerini siler. Tamamen masaüstü kullanımı için uygun değildir; yalnızca oyun oturumu başlıca kullanım amacınızsa kullanılmalıdır. Bu durumda temel işler için harikadır.

Şunlar için ideal: Öncelikle oyun oturumunu kullanacak oyuncular

Zorin OS​

Zorin OS logosu

Windows veya macOS gibi görünecek şekilde özelleştirilmiş Ubuntu’dur. Ubuntu’nun üzerine Ubuntu sunucularından dağıtılan küçük bir paket deposu (PPA) eklenir. Bu depo; basit bir sürücü yöneticisi, farklı varsayılanlar ve Ubuntu’yu yeni kullanıcılara daha tanıdık kılan GNOME temaları sunar. Windows veya macOS gibi görünen, Ubuntu gibi çalışan ve önceden yüklenmiş birkaç ofis uygulaması bulunan bir şey istiyorsanız bunu kullanın. Aksi hâlde başlıca alternatifler Ubuntu ve Linux Mint’tir.

Şunlar için ideal: Linux’a yeni başlayan ve tanıdık bir deneyim isteyen sıradan kullanıcılar; ticari desteğinden yararlanabilecek okullar gibi kurumlar

Garuda / EndeavourOS​

Garuda Linux
EndeavourOS logosu

Bu projeler, daha kullanıcı dostu bir Arch tabanlı sistem oluşturmak için yükleyiciler, arka planlar, simgeler ve bazı araçlar sunar. Performans özellikleri olmadan CachyOS’a benzerler; CachyOS büyük ölçüde onların yerini almıştır. Çoğu kullanıcı kurması kolay bir Arch olarak CachyOS’u tercih edecektir.

Manjaro​

Manjaro logosu

Ana akım hâline gelen ilk Arch türevidir. Sürücü yöneticisi, yükleyici (Calamares) ve son kullanıcıların işini kolaylaştıran araçlarla birlikte yaklaşık ayda bir Arch depolarıyla eşzamanlanan bir yansıma kullanır. Yansımanın gecikmeli eşzamanlanması Arch’a kıyasla ek test yapılmasını sağlar. Ne yazık ki AUR desteğini de bozar. 2026’da Arch’ın kendisi yeterince kararlıdır ve daha da kararlı olabilir; Arch’ta gerilemeler hızla düzeltilirken Manjaro’da donmuş yansıma nedeniyle sorunlar devam eder.

Mart 2026’da Manjaro topluluğu, Manjaro GmbH & Co. KG CEO’suna karşı ayaklandı ve projenin bir Alman e.V.’ye geçişini talep etti. Güncellemeler birkaç ay boyunca durdu. Manjaro’nun gelecekte nasıl gelişeceğini görmek için hâlâ ilerleme bekliyoruz. Mevcut kullanıcılar Manjaro’yu kullanmaya devam edebilir; yeni kullanıcıların önce gelişmeleri beklemesi ve CachyOS gibi bir alternatifi değerlendirmesi gerekir.

Debian​

Debian logosu

Teknik olarak Ubuntu’nun gerçek ana dağıtımıdır; ancak ticari desteği veya cihaz onayı yoktur. Yaşını başını almış kullanıcılar ve RHEL’den daha iyi olduğuna yemin edenler kullanır. Proton’a temel oluşturan Steam Runtime da Debian’ı kullanır. Debian size uygun olsaydı bunu okumuyor olurdunuz.

Anatase​

Anatase logosu

Son olarak Anatase. Anatase, Bazzite’ın çekirdeğini, gamescope’unu, temel sürüm mühendisliğini, güncelleyici altyapısını ve elde taşınır cihaz desteğini denetleyen ilk ve uzun süreli bakım sorumlularından biri tarafından kuruldu. Anatase’ın amacı basit: Yeni ve meraklı kullanıcılara uygun paketler sunan bir işletim sisteminde, “kur ve unut” Chromebook deneyimi vaadini gerçekten yerine getirmek.

İşletim sistemi yeni paketlerle kararlılığa odaklanır; bu ancak değişmezlikle mümkündür. Aynı zamanda sisteminizi bozmadan herhangi bir paketi yükleme özgürlüğü sunar, böylece yazılım geliştirebilir ve masaüstünü dilediğiniz gibi kullanabilirsiniz. Altyapı zaten hazır olduğundan Gamemode da bu özelliklere eklendi.

Bazzite’ı geliştirdiğimiz iki yıl boyunca binlerce kullanıcı anketi, güncelleme hatası, hata ve gözden kaçan sorun toplandı. Aylarca süren planlamanın ardından Anatase ortaya çıktı: yalnızca Fedora paketlerinden ve Anatase tarafından GitHub’da herkese açık, doğrulanmış derleyicilerde derlenen paketlerden oluşan tek bir imaj; tüm Fedora güvenlik özellikleri de etkin. İmajlar, yayımlanmadan önce sürekli güncellenen dalda derlenip test edilir; size ulaşmadan önce otomatik testlerden ve kullanıcı testlerinden geçmeleri gerekir.

Anatase, aynı anda Ubuntu, Fedora, Arch ve Kali örneklerini ek yük olmadan (yalnızca 50 MB RAM kullanarak) çalıştırmaya olanak tanıyan bir yalıtım çatısı olan Spaces içerir. Bu ortamlara resmi yönergeleri izleyerek istediğiniz paketleri yükleyebilir, her türlü geliştirme ortamını veya grafik uygulamasını başlatabilirsiniz. Spaces gerçek işletim sistemi kurulumlarıdır; dağıtımların kendilerini kurmak için kullandığı araçlarla paketleri doğrudan kendi depolarından yüklerler. Ardından Flatpak’ler için geliştirilmiş altyapıyı kullanan ince bir kapsayıcı katmanı sayesinde, bu işletim sisteminin masaüstü uygulamaları hiçbir fark hissettirmeden Anatase ile iletişim kurar. Spaces ayrıca artık AI ajanları için (isteğe bağlı) Computer Use MCP içerir. Böylece Space’e yüklediğiniz her ajan bilgisayarınızda uygulama başlatabilir ve uygulamalardaki sorunları ayıklayabilir.

Gamemode oturumu isteğe bağlıdır ve her zaman dahildir. Ayrıca SteamOS kadar kapsamlıdır. Nvidia desteği ve yarış direksiyonu sürücüleri de öyle. Anatase çalıştıran herhangi bir dizüstü bilgisayarı bir televizyona veya Nvidia eGPU’ya bağlayıp bir düğmeye basarak konsola dönüştürebilirsiniz. Şık Nvidia eGPU’nuzun ve dizüstü bilgisayarınızın bağlantısını kesip oyun oynamayı bitirdikten sonra en yeni AI çatılarıyla makine öğrenimi çalışmalarına geçebilir, DaVinci Resolve çalıştırabilir, çekirdek sürücüleri, masaüstü uygulamaları veya sanal makineler geliştirebilir; dilediğiniz her şeyi yapabilirsiniz.

Ya da cihazınızı bir dolaba kaldırıp en yeni sürücüleri her hafta otomatik güncellemelerle alan bir OpenClaw / AI kutusu olarak kullanabilirsiniz.

Avantajlar​

  • Değişmez mimarisi kararlılık sağlar
  • Tüm güvenlik özellikleri etkin Fedora temellidir:
    • Secure Boot, IOMMU, TPMv2, SELinux; hepsi sizin için yönetilir
    • TPM ve FIDO2 ile kilit açmayı destekleyen isteğe bağlı disk şifreleme
  • Ortak geçmişi sayesinde Bazzite geçici çözümleri ve belgeleriyle geniş uyumluluk
  • Nvidia, yarış direksiyonları ve benzeri tüm işe yarar çekirdek modülleri için imzalı sürücüler
  • Şunların tümünü yükleyin:
    • Uygulama (Flatpak, deb, rpm)
    • Geliştirme aracı (VS Code, Docker, QEMU, Node.js, Rust, ...)
    • AI çatısı (ComfyUI, vLLM, llama.cpp, Codex, Claude, Pi, ...)
  • Bir Space’i bozarsanız işletim sistemini yeniden yüklemek yerine 5 dakikada yeniden oluşturabilirsiniz
  • Gamemode her zaman dahildir: güçlü AI iş istasyonunuz aynı zamanda bir Steam Machine’dir
    • Nvidia da harika çalışır
  • Temel imaj ve şablon, her türlü masaüstü ortamını denemenize olanak tanır
    • COSMIC, GNOME, Niri, Cinnamon, Xfce
    • Hepsini sırayla (rebase ederek) deneyin. Sorunsuz çalışır
  • Haftalık otomatik güncellemeler ve bu güncellemeler için otomatik testler
  • Her makine için tek imaj ve kolaylaştırılmış kurulum
    • Grug indirme düğmesine basar, grug dört düğmeye basar, grug en yeni sürücüye sahip doğru yapılandırılmış bir bilgisayar edinir
    • Grug SSD’yi ROG Ally’den Nvidia dizüstü bilgisayarına taşır, dizüstü bilgisayar çalışır
    • Grug Secure Boot’tan korkar, devre dışı bırakır. Sonra grug etkinleştirir, birkaç kez enter tuşuna basar ve Secure Boot hazır olur

Dezavantajlar​

  • Özellikle Anatase için hazırlanmış topluluk rehberleri daha az
    • Ancak Bazzite rehberleri genellikle işe yarar
  • Secure Boot için MOK kaydı gerekir (Fedora ve Ubuntu’da gerekmez)
  • Hafta sonu projesi olarak rastgele paket birleşimleriyle uğraşmak mümkün değil
    • Örneğin UKI’ler, platform anahtarlarıyla Secure Boot kaydı, özel şifreleme şemaları
    • Böyle işler için Arch kurulumu her zaman daha iyi olur
    • Bu tür kurcalama işlerinin çoğunda şablon yeterlidir

Şunlar için ideal: En yeni özellikleri isteyen ancak bilgisayarlarını yönetmek veya sorunlarını ayıklamak istemeyen oyuncular, geliştiriciler ve meraklılar

Şunlar için ideal değil: Linux Mint gibi bir dağıtımın yeterli olduğu kişiler veya işletim sistemini kapsamlı biçimde kurcalamak isteyenler

Anatase’ı denemek için, çift önyükleme ve Secure Boot yönergelerini de içeren yükleme kılavuzunu izleyin. Öncelikle Steam’in oyun oturumunu çalıştıracak bir bilgisayar arıyorsanız elde taşınır cihaz ve HTPC karşılaştırmasına göz atın.