Bir Dağıtım Nasıl Seçilir
Spaces dört dağıtımı destekler: Fedora Linux (fedora),
Arch Linux (arch), Ubuntu LTS (ubuntu) ve Kali Linux (kali). Her
birinin kendine özgü avantajları vardır. Bu bölümde bunları tek tek inceliyoruz.
Fedora
Fedora Linux, Red Hat Enterprise Linux’un (RHEL) üst akış (en yeni özellikleri içeren) sürümüdür. RHEL; çok sayıda güvenlik ve donanım sertifikasına ve uzun vadeli destek garantilerine sahip olması nedeniyle hükûmetler, ordular ve büyük şirketler gibi kurumsal müşterilerin arka uç altyapılarında ağırlıklı olarak kullandığı bir Linux dağıtımıdır. RHEL, IBM bünyesindeki Red Hat tarafından geliştirilir. Bu şirketlerden birinin BT departmanında çalışmıyorsanız RHEL sistemleriyle doğrudan hiç karşılaşmazsınız. Ancak bu sistemlerin yaygınlığı ve fiyatı, Ubuntu’nun geliştiricisi Canonical’ın değerlemesinin 10 katına ulaşan bir Red Hat değerlemesiyle sonuçlanır.
Fedora, Red Hat’in finansal desteğiyle yürütülen bir topluluk projesi olarak yapılandırılmıştır. Fedora geliştirmesinin büyük bölümü Red Hat mühendisleri tarafından yapılır. RHEL çatallarının temelini Fedora oluşturduğundan, SELinux (Zorunlu Erişim Denetimi), Secure Boot gibi kurumsal düzeyde güvenlik özelliklerinin yanı sıra paketleri için merkezi bir derleme hizmeti ve merkezi imzalama hizmeti sunar. Ayrıca Red Hat kârlı bir şirket olduğu ve Fedora başka kurumsal müşteriler tarafından da kullanıldığı için, her Fedora paketi Fikrî Mülkiyet (IP) ve patentler açısından sıkı uygunluk koşullarına tabidir. Depolarında Nvidia sürücülerini, Steam’i veya donanım kod çözücülerini bulamazsınız.
Fedora esnek bir sürekli sürüm modeli sunar. Her altı ayda bir yeni bir Fedora sürümü yayımlanır ve her sürüm 13 ay boyunca desteklenir. Bu da herhangi bir anda mevcut ve önceki Fedora sürümlerinin desteklendiği anlamına gelir. Esnek ifadesi, bir Fedora sürümü içinde büyük paket güncellemelerinden kaçınıldığını, kütüphanelerin Uygulama İkili Arayüzünün (ABI) kararlı kaldığını, ancak küçük paket güncellemelerine izin verildiğini belirtir.
Pratikte bunun sonucu, örneğin Fedora 44 için derlenen paketlerin ve geliştirme ortamlarının (Python Sanal Ortamları gibi) Fedora 44’ün kullanım ömrü boyunca çalışmasıdır. KDE ve Gnome gibi büyük paket grupları küçük güncellemeleri çıkar çıkmaz alır; büyük güncellemeler (6.x veya 5.x gibi) ise sonraki Fedora sürümüne aktarılır. KDE ve Gnome’un sürüm takvimi Fedora’nınkiyle uyumlu olduğundan, büyük sürümler genellikle 1-2 aylık bir gecikmeyle gelir. Çekirdek, Linux aygıt yazılımı ve GPU sürücüsü (Mesa) sürümleri geride tutulmaz; Fedora bu bileşenlerin en güncel sürümlerini genellikle 2 haftalık bir gecikmeyle kullanır.
Özetle Fedora, büyük olmayan güncellemeler sırasında beklenmedik sorunlar çıkarmadan güncel ve güvenli, harika bir geliştirme ortamı sunar. Ancak üçüncü taraf depolarla zenginleştirilmediğinde donanım desteği ve özel mülk uygulama desteği zayıftır; bu depolar sistemi kararsızlaştırır ve güvenlik garantilerini zedeler.
Not: Secure Boot ve SELinux, Spaces içinde desteklenmez. Anatase Fedora tabanlı olduğundan bu özellikleri Spaces üzerinde ayrıca uygular. Bu sayede Fedora’yı Spaces içinde SELinux olmadan, içiniz rahat bir şekilde deneyebilirsiniz.
Ubuntu
Ubuntu, Canonical’ın amiral gemisi ürünüdür ve sabit sürümlü bir dağıtımdır. LTS ve ara sürüm olmak üzere 2 çeşidi vardır. Her altı ayda bir, genellikle nisan (.04) ve ekim (.10) aylarında, yeni bir Ubuntu sürümü yayımlanır. Her iki yılda bir, nisan ayında yayımlanan sürüm Ubuntu LTS olur; diğer sürümler ara sürümdür. Ara sürümler genellikle son kullanıcılar tarafından kullanılmaz. En yeni LTS sürümleri 22.04, 24.04 ve 26.04’tür.
Fedora’nın aksine Ubuntu tamamen sabit sürümlüdür. LTS öncesinde paketler dondurulduktan sonra güvenlik düzeltmeleri dışında güncelleme almazlar. Ubuntu belgelerinde açıklanan bir istisna sürecinden geçmedikleri sürece bu tüm paketler için geçerlidir. Her LTS, yayımlandığı tarihten itibaren 5 yıl boyunca ücretsiz destek alır. Canonical, ücretli destek kapsamında buna 5 veya 10 yıl daha ekleyebilir. İstisna olarak, sürüm döngüsünün ortasında Ubuntu, yeni dizüstü bilgisayarlara daha iyi destek sunmak için kullanılabilecek Donanım Etkinleştirme (HWE) çekirdeği adı verilen yeni bir çekirdek yayımlar. Ancak kullanıcının bunu elle seçmesi gerekir; bu da kötü bir kullanıcı deneyimine yol açar.
Ubuntu, 5 yıllık destek süresiyle iki yıllık Uzun Süreli bir sürüm döngüsü izlediğinden Linux yazılımı sunan çoğu tedarikçinin tercih ettiği dağıtımdır. Kurulum betikleri de Ubuntu’da Fedora’ya kıyasla daha sık sorunsuz çalışır; çünkü Fedora’da bu betiklerin altı ayda bir güncellenmesi gerekir. Bu nedenle Ubuntu en iyi yazılım uyumluluğunu sunar. Bunun karşılığında, LTS sürümünün yayımlanmasından uzun süre sonra (örneğin Ubuntu 26.04 için 2027 ortalarında) eskimiş hissettirmeye başlar ve üzerinde geliştirme yapmak zorlaşır. Ayrıca son 2 yılda ortaya çıkan tüm uyumsuzluklar ve üçüncü taraf paketler birikerek LTS sürümünden sonraki LTS sürümüne geçişte (örneğin 24.04’ten 26.04’e) kurulumun bozulmasına yol açar; bunu önlemek için deneyimli bir Linux uzmanının 3 saatlik bir işlem yapması gerekir. Bu sorun değil, çünkü Spaces Ubuntu alanınızı umutsuzca güncellemeye çalışmak yerine kolayca yeniden oluşturmanıza olanak tanır.
Arch
Arch, merkezi olmayan, topluluk tarafından yürütülen sürekli sürümlü bir dağıtımdır. Dünyanın dört bir yanındaki gönüllüler tarafından sürdürülür ve kısa bir depo test sürecinin ardından paketlerin en yeni sürümlerini sunar. Yeni çekirdek ve GPU sürümlerini, Python’u ve kütüphane sürümlerini ilk yayımlayan dağıtımdır. Açık kaynaklı ve özel mülk uygulamaları (ör. Vivaldi, Nvidia sürücüleri, donanım kod çözme) içeren zengin bir deposu vardır.
Buna ek olarak Arch, her kullanıcının çoğu üçüncü taraf yazılımı nasıl derleyip kuracağını belirten PKGBUILD dosyaları (Arch’ın paketleme biçimi) sunmasına olanak tanıyan Arch User Repository’yi (AUR) barındırır. AUR’a, Spaces’ın sizin için önceden kurabileceği yay gibi bir AUR yardımcısı üzerinden erişilir. Güncel ve zengin paket depolarıyla AUR’un birleşimi, Arch’ı son kullanıcıların en çok tercih ettiği dağıtım hâline getirmiştir.
Geleneksel olarak Arch, kullanımı kolay bir kurulum aracı sunmamış; bu işi türev dağıtımlara bırakmıştır. Bu durum, Arch’ı düzgün kurmanın Linux sisteminin iç işleyişi hakkında derin bilgi veya günlerce uğraşmayı gerektirmesiyle “I use Arch BTW” (Bu arada Arch kullanıyorum) sözünü doğurmuştur. Özellikle LUKS (disk şifreleme) ve Secure Boot gibi gelişmiş güvenlik özellikleri gerektiğinde bu daha da geçerlidir. Ayrıca Arch hiçbir ABI garantisi sunmaz. Bu nedenle kısmi güncellemeler kurulumu bozabileceğinden sudo pacman -Sy <package> komutunu asla kullanmamak, bunun yerine her zaman sudo pacman -Syu çalıştırmak gerektiği söylenir. Yine de bu belgelerin yazarı gibi eski topraklar sürekli sudo pacman -Sy <package> çalıştırır, acemi.
Ancak Arch’ın yaygınlaşması, temelindeki çatlakları da ortaya çıkarıyor. AUR deposu kimlik avı ve kötü amaçlı yazılım saldırılarının hedefi hâline geldi; bu nedenle artık AUR’dan kaçınma önerileri artıyor. Ayrıca merkezi bir imzalama hizmeti yoktur; her katkıcı paketleri kendi GPG anahtarları ve kişisel bilgisayarlarıyla derleyip yükler. Bu da Arch’ı kurumsal ortamlar ve giderek kişisel kullanım için de uygunsuz kılar. AUR, Arch’ı kullanmanın başlıca nedenlerinden biriydi ve 2023’e kadar kötü amaçlı yazılıma rastlanmıyordu. Bu talihsiz gelişmeler Arch’ın son kullanıcılara sunduğu değeri azaltıyor.
Kali
Kali Linux, Debian Testing tabanlı, sızma testlerine yönelik bir topluluk dağıtımıdır. Diğer sistemleri ele geçirmek için kullanılabilecek korsanlık ve tersine mühendislik araçlarını kurmakta kullanılabilir (ya da 12 yaşındaysanız komşunuzun yönlendiricisini hacklemek için). Günlük kullanım için üçüncü taraf uygulama desteği zayıftır ve küçük kullanıcı deneyimi hataları vardır. Spaces’ı tanıtmak ve tersine mühendislik araçlarına erişmenizi sağlamak amacıyla sunulur; ancak Spaces’ın sağladığı üç ana dağıtımın yerine kullanılmamalıdır.
Genel Bakış
Her dağıtımın nasıl tasarlandığını ve ne amaçla kullanıldığını açıkladığımıza göre, her uygulama için en uygun seçeneği gösteren bir öneri matrisi oluşturabiliriz. Kullanım amacı kendini açıkça belli ettiğinden Kali Linux matrise alınmamıştır.
Geliştirme için Linux geliştiricisiyseniz Fedora’yı; araştırmacıysanız, yapay zekâ/makine öğrenimi veya robotik alanında çalışıyorsanız ya da özel mülk kütüphanelere bağlıysanız Ubuntu’yu kullanmalısınız. Arch geliştirme için de uygundur, ancak yalnızca ana sisteminiz Arch ise anlamlıdır; çünkü masaüstünüzde güncel yazılımlar ve sürücüler karşılığında uyumluluktan ve ABI kararlılığından ödün verirsiniz. Anatase sürücüleri ve masaüstü ortamınızı yönettiği, ayrıca Ubuntu ve Fedora’ya erişim sağladığı için Arch kullanmak dengesiz bir tercih hâline gelir.
Uygulamalar için genellikle Ubuntu deb paketleri, Fedora’da çalışabilen genel rpm paketlerinden daha iyi desteklenir. En yeni açık kaynaklı grafik arayüz uygulamalarında ise Arch’ın ana depoları ve (dikkatli kullanılması gereken) AUR da uygundur. Flatpak uygulamalarını kurup sürdürmek genellikle daha kolaydır. Bu nedenle mümkünse uygulamaları oradan edinmeyi, yalnızca gerekirse Spaces’a başvurmayı tercih etmelisiniz. Spaces öncelikle bir geliştirme ortamı olarak tasarlanmıştır.
Dağıtım Karşılaştırma Matrisi
| Özellik | Arch | Ubuntu LTS | Fedora |
|---|---|---|---|
| Paket Güncelliği | Mükemmel. Küçük güncellemelerde 1 hafta, büyük güncellemelerde 3 haftadan az gerilik | 6 ay ila 2 yıl geride | Küçük güncellemelerde 2 hafta, büyük güncellemelerde yaklaşık 2 ay (sonraki sürüm) |
| Yeni Sürüm | - | Her 2 yılda bir | Her 6 ayda bir |
| ABI | Kararlı ABI yoktur. Güncellemeler AUR ve yerel paketlerin yeniden derlenmesini gerektirebilir | Bir LTS sürümü içinde kararlı | Genellikle bir sürüm içinde kararlı |
| Özel mülk paketler | Resmî depolarda ve AUR’da geniş kapsamda bulunur | Mükemmel, çoğu yazılım tarafından resmî olarak desteklenir | Üçüncü taraf depoları gerektirir, kararsızdır |
| Kararlılık | İyi* | Mükemmel* | İyi* |
| Güvenlik | Resmî depolar için iyi | Çok iyi | Mükemmel |
| Geliştirme | İyi | Mükemmel (öncelik: özel mülk / üçüncü taraf bağımlılıklar) | Mükemmel (öncelik: güncel kütüphane sürümleri) |
| Spaces hedef kullanım alanı | Resmî olarak desteklenmez / AUR’da topluluk yazılımları | Üçüncü taraf yazılımlar, kararlı kütüphanelerle geliştirme (ör. VPN’ler, ROS, yapay zekâ/makine öğrenimi, docker) | Güncel kütüphanelerle geliştirme |
* Fedora ve Arch yaklaşık aynı sıklıkta gerileme yaşar. Küçük güncellemelerdeki fazladan bir hafta ve büyük güncellemelerdeki aylar, Fedora’yı biraz daha kararlı kılar. AUR, PPA’lar ve COPR, üçünü de aynı ölçüde kararsızlaştırır.